środa, 04 styczeń 2017

Interpelacja i odpowiedź w sprawie ataków na tle narodowościowym wymierzonych w obcokrajowców studiujących w Polsce

Do prezesa Rady Ministrów.

Szanowny Panie Pełnomocniku,

w ostatnim czasie dochodzi do powtarzających się aktów przemocy fizycznej i psychicznej w stosunku do zagranicznych studentów studiujących w Polsce.

Oto przykłady ataków na studentów z tego roku: w listopadzie Nigeryjczyk, doktorant Uniwersytetu Warszawskiego, został spryskany na ulicy gazem łzawiącym. W październiku tureccy studenci Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu musieli przez 45 min klęczeć i przepraszać za swoje pochodzenie, obrzucano ich też jedzeniem. Ponadto atak na Palestyńczyka w Szkole Filmowej w Łodzi, muzułmanka zaatakowana na Politechnice Łódzkiej, Turcy pobici w Słupsku, Bydgoszczy i Toruniu, Algierka zaatakowana w Łodzi. W kwietniu w Białymstoku, politechnika ostrzegała studentów z Erasmusa przed narodowcami, którzy obchodzili 82 lata istnienia ONR. Radzili pozostać cudzoziemcom w akademiku.

Ataki na zagranicznych studentów przybierają coraz bardziej agresywną formę.

Niestety, do tej pory rząd nie podjął stanowczych działań, aby rozwiązać narastający problem. Rząd konsekwentnie bagatelizuje problem i nie reaguje, mimo tego, że ataki na zagranicznych studentów nie są już problemem marginalnym.

W obliczu braku reakcji ze strony rządu, ponad sześćdziesiąt organizacji społecznych, działających w obszarze ochrony praw człowieka i przeciwdziałania dyskryminacji, zawiązało Koalicję Równych Szans, aby wspólnie działać na rzecz zapewnienia zagranicznym studentkom i studentom bezpiecznego pobytu podczas nauki na polskich uczelniach wyższych.

Organizacje, uczestniczące w pracach Koalicji: Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego - koordynator Koalicji, Amnesty International, Anteris Fundacja Pomocy Prawnej, Centrum Wsparcia Imigrantów i Imigrantek, Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, FORUM 50+, Forum Żydów Polskich, Fundacja "PHAN BDE", Fundacja "Pies Przewodnik", Fundacja Autonomia, Fundacja Bez Dyskryminacji, Fundacja Centrum Praw Kobiet, Fundacja eFkropka, Fundacja Europejskie Centrum Równości, Fundacja Feminoteka, Fundacja Generacja, Fundacja im. Izabeli Jarugi – Nowackiej, Fundacja Inicjatyw Społecznych “Się Zrobi!”, Fundacja Just Better, Fundacja Klinika Rządzenia, Fundacja Kultury Bez Granic, Fundacja MaMa, Fundacja My Pacjenci, Fundacja na Rzecz Różnorodności Polistrefa, Fundacja na Rzecz Równości i Emancypacji STER, Fundacja Nasza Przestrzeń, Fundacja Przestrzeń Kobiet, Fundacja Równości, Fundacja Trans-Fuzja, Fundacja TUS, Fundacja Wiedza Lokalna, Fundacja Wolontariat Równości, Fundacja Rodzić po Ludzku, Fundacja Strefa Kobiet, Fundacja Vis Maior, Fundacji Aktywności Lokalnej, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Instytut Podkarpacki, Kampania Przeciw Homofobii, Koalicja Karat, Lambda Bydgoszcz, Lambda Warszawa, Polski Instytut Praw Człowieka i Biznesu, Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych, Stowarzyszenia Romów w Polsce, Stowarzyszenie "W stronę Dziewcząt", Stowarzyszenie Aktywne Kobiety, Stowarzyszenie Dni Równości i Tolerancji, Stowarzyszenie Projekt: Polska, Stowarzyszenie Homo Faber, Stowarzyszenie Inicjatyw Niezależnych MIKUSZEWO, Stowarzyszenie Inicjatyw Kobiecych, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, Stowarzyszenie Kobiet Konsola, Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza, Stowarzyszenie na Rzecz Kobiet "Victoria", Stowarzyszenie Na Rzecz Lesbijek, Gejów, Osób Biseksualnych, Osób Transpłciowych oraz Osób Queer "Pracownia Różnorodności", Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego PRO HUMANUM, Stowarzyszenie Naukowe Psychologia i Seksuologia LGBT, Stowarzyszenie Nigdy Więcej, Stowarzyszenie Otwarte Forum, Stowarzyszenie Queerowy Maj, Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii „Otwarta Rzeczpospolita", Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej, Towarzystwo Przyjaciół Szalonego Wózkowicza, Związek Nauczycielstwa Polskiego, Żydowskie Stowarzyszenie Czulent.

Akty przemocy na tle narodowościowym są wyrazem nieposzanowania kultury zagranicznych studentów, co w konsekwencji dyskredytuje wizerunek Polski i wywołuje poczucie wstydu w środowisku akademickim.

Jeszcze kilka lat temu ataki na tle narodowościowym, wymierzone w zagraniczną młodzież studiującą w Polsce były odosobnionymi zdarzeniami. Niestety od jakiegoś czasu mamy do czynienia z rosnącą falą ksenofobicznych zachowań, które kończą się zastraszaniem, znieważaniem, poniżaniem, a niekiedy nawet pobiciem studentów pochodzących z innych państw.

Jeszcze do niedawna rektorzy polskich uczelni zachęcali zagranicznych studentów do przyjazdów do Polski w ramach wymian studenckich, do udziału w programie ERASMUS. Łączyło się to z rozwijaniem współpracy z uczelniami oraz środowiskiem akademickim nie tylko w Europie. Równie często podejmowano działania łączące bardzo oddalone od siebie kultury.

W obecnej sytuacji władze uczelni zmuszone są do ostrzegania przyjeżdżających do Polski cudzoziemców przed nacjonalistycznymi bojówkami, których członkowie nastawieni są na konfrontację i przemoc.

Ponieważ studenci wyróżniający się ze względu na swoje pochodzenie nie mogą czuć się bezpiecznie na kampusach uniwersyteckich oraz na ulicach polskich miast, należy się spodziewać, że w ramach wymian studenckich oraz międzynarodowych konferencji będą coraz częściej wybierać wizyty na uczelniach w innych państwach.

Panie Pełnomocniku, proszę o odpowiedź na następujące pytania:

  1. Jakie jest stanowisko Pana Pełnomocnika w tej sprawie?
  2. Dlaczego rząd bagatelizuje akty fizycznej i psychicznej przemocy na tle narodowościowym wymierzone w zagranicznych studentów studiujących w Polsce?
  3. Dlaczego rząd nie dba o bezpieczeństwo zagranicznych studentów w Polsce?
  4. Jakie działania, dążące do zapewnienia zagranicznym studentkom i studentom bezpiecznego pobytu podczas nauki na polskich uczelniach wyższych, podejmie rząd?
  5. Jakie działania zmierzającego do powstrzymania wypowiedzi i aktów agresji o charakterze rasistowskim i ksenofobicznym zamierza podjąć rząd?
  6. W jaki sposób rząd chce przywrócić poczucie bezpieczeństwa wśród wszystkich studentów oraz sprawić, że Polska pozostanie atrakcyjnym państwem przyjmującym w ramach wymian międzyuczelnianych?
  7. Czy Pan Pełnomocnik spotka się z przedstawicielami Koalicji Równych Szans w celu omówienia stanowiska organizacji pozarządowych w odniesieniu do ataków na tle narodowościowym na zagranicznych studentach w Polsce?

Zgłaszający: Monika Wielichowska

 

Odpowiedź na interpelację w sprawie ataków na tle narodowościowym wymierzonych w obcokrajowców studiujących w Polsce

Na wstępie pragnę poinformować, że zgodnie z ustawą z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1782 z późn. zm.) Policja jest umundurowaną i uzbrojoną formacją służącą społeczeństwu i przeznaczoną do ochrony bezpieczeństwa ludzi – niezależnie od ich narodowości czy koloru skóry – oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Wszelkie akty fizycznej czy psychicznej przemocy na tle narodowościowym, w tym czyny wymierzone w zagranicznych studentów, podlegają odpowiedzialności karnej zgodnie z ustawą z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1137 z późn. zm.). Z uwagi na powyższe wszystkie tego rodzaju czyny, które zostały zgłoszone Policji pozostają przedmiotem określonych przepisami prawa czynności ze strony organów ścigania. Z chwilą powzięcia informacji o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, niezależnie od jej formy (zgłoszenie ustne, telefoniczne czy pisemne) funkcjonariusz Policji jest zobligowany do podjęcia działań w kierunku zabezpieczenia śladów i dowodów przestępstwa w trybie art. 308 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1749 z późn. zm.) lub przeprowadzenia czynności sprawdzających, zgodnie z art. 307 § 1 tej ustawy. W trakcie wykonywania wspomnianych czynności dokonywana jest ocena prawnokarna, mająca na celu stwierdzenie czy zachowanie sprawcy wyczerpuje znamiona przestępstwa.

Pragnę również wskazać, że na poziomie centralnym działa Policyjna Platforma Przeciw Nienawiści, której głównym celem jest integracja działań i wymiana dobrych praktyk między różnymi środowiskami. W strukturach Policji funkcjonuje sieć policyjnych pełnomocników do spraw ochrony praw człowieka (pełnomocnik komendanta głównego Policji, a także jego odpowiednicy w Komendzie Stołecznej Policji oraz komendach wojewódzkich, Centralnym Biurze Śledczym Policji i szkołach Policji). Pełnomocnicy zajmują się ochroną praw człowieka, realizacją zadań równego traktowania oraz przestrzeganiem zasad etyki zawodowej w Policji, a także zagadnieniami dotyczącymi problemów związanych z zapobieganiem i zwalczaniem tzw. przestępstw z nienawiści. Pełnomocnicy odpowiadają również m.in. za organizację szkoleń, które mają na celu przybliżenie funkcjonariuszom Policji charakteru migracji w Polsce oraz uwrażliwienie na zachowania wobec cudzoziemców, które mogą stanowić przestępstwa popełnione z pobudek rasistowskich i ksenofobicznych.

Dodatkowo organizowane są narady służbowe dotyczące problematyki zwalczania tzw. przestępstw z nienawiści, w której uczestniczą koordynatorzy z komend wojewódzkich (Stołecznej) Policji oraz przedstawiciele Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), Ministerstwa Sprawiedliwości, Prokuratury Krajowej, Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz organizacji społecznych zajmujących się problemami ochrony praw człowieka i dyskryminacji. Podczas ww. spotkań koordynatorzy korzystają z wiedzy i doświadczeń innych podmiotów oraz informują o zrealizowanych sprawach na terenie poszczególnych garnizonów dotyczących tzw. przestępstw z nienawiści.

Ponadto, od dnia 1 stycznia 2015 roku Komenda Główna Policji (KGP) prowadzi monitoring postępowań wszczętych i zakończonych dotyczących przestępstw popełnionych z pobudek rasistowskich i ksenofobicznych na terenie kraju, bez względu na miejsce i formę występowania ww. incydentów. Wdrażane są nowe rozwiązania mające na celu zwiększenie efektywności zwalczania tzw. przestępstw popełnianych z nienawiści. Policja wykorzystuje w swych działaniach prewencyjnych, wykrywczych i szkoleniowych wszelkie źródła informacji na temat tego zjawiska. Ze względu na dużą społeczną szkodliwość przestępstw popełnianych z pobudek rasistowskich i ksenofobicznych od 2013 roku znajdują się one w Priorytetach Komendanta Głównego Policji. Informacje o incydentach są zbierane przez powołanych we wszystkich garnizonach Policji koordynatorów do spraw monitorowania przestępstw z nienawiści, a następnie przekazywane do koordynatora krajowego w KGP. Zebrane i opracowane dane przekazywane są następnie przez Komendę Główną Policji do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wspomniane dane Ministerstwo uzupełnia informacjami o wyrokach zapadłych w poszczególnych postępowaniach.

Należy zauważyć, że obecnie działający system gromadzenia danych uwzględnia szeroki katalog rodzajów czynów: ataki fizyczne, groźby, znieważenia, tzw. mowę nienawiści, zarówno w Internecie, jak i w przestrzeni publicznej, zniszczenie mienia, w tym dewastacje nagrobków, miejsc pamięci, ataki na miejsca kultu religijnego. Zbierane są również dane dotyczące opisu incydentu, daty zdarzenia, daty wszczęcia postępowania i jego zakończenia, źródła informacji, kwalifikacji prawnej, informacji o miejscu zdarzenia (województwo, powiat, wielkość miejscowości, rodzaj miejsca zdarzenia), podjętych czynnościach, danych demograficznych pokrzywdzonych i podejrzanych oraz sposobu zakończenia postępowania.

W Ministerstwie opracowywane są również analizy zgromadzonych informacji w zakresie rodzajów motywacji będącej podłożem ww. czynów, ich kategorii, sytuacji w poszczególnych regionach kraju, a także charakterystyki demograficznej sprawców i ofiar.

System obejmuje również organizowanie (przez KGP we współpracy z MSWiA) cyklicznych spotkań i szkoleń dla koordynatorów do spraw monitorowania tzw. przestępstw z nienawiści i funkcjonariuszy pionów dochodzeniowo-śledczych w celu rozwijania ich kompetencji w zakresie gromadzenia danych o ww. przestępstwach i prowadzenia postępowań w tych sprawach. Ostatnie tego rodzaju warsztaty szkoleniowe, poświęcone problematyce tzw. przestępstw z nienawiści popełnianych w związku ze sportowymi imprezami masowymi, odbyły się w dniach 13-15 grudnia 2016 roku.

Nowy system zbierania danych o tzw. przestępstwach z nienawiści przedstawiany jest jako dobra praktyka podczas krajowych i międzynarodowych spotkań poświęconych omawianej problematyce.

Jednym z kluczowych elementów skutecznych działań w omawianym obszarze jest dostarczenie funkcjonariuszom Policji profesjonalnej wiedzy z zakresu tzw. przestępstw z nienawiści i ich skutecznego zwalczania. W tym celu MSWiA koordynuje wdrażanie, realizowanego w Policji od 2006 roku we współpracy z Biurem Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (ODIHR OBWE), programu szkoleniowego dotyczącego przeciwdziałania i zwalczania przestępstw z motywowanych uprzedzeniami.

W 2016 roku ww. program, zgodnie z najnowszymi wskazówkami ODIHR OBWE, został zaktualizowany i poszerzono jego zakres. Jego nowa wersja pn. Trening przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści dla funkcjonariuszy organów ścigania (TAHCLE), zastąpiła Program zwalczania przestępstw na tle nienawiści dla funkcjonariuszy organów ochrony porządku publicznego (LEOP) i została zatwierdzona do wdrażania w Policji jako kurs specjalistyczny decyzją Komendanta Głównego Policji z dnia 29 kwietnia 2016 roku.

Należy wyjaśnić, że Program TAHCLE nakierowany jest na zapewnienie bezpieczeństwa wszystkim osobom, które mogą być potencjalnymi ofiarami przestępstw motywowanych nienawiścią. Celem ww. Programu jest podniesienie kompetencji funkcjonariuszy Policji w zakresie prowadzenia czynności w przypadku zaistnienia zdarzeń, które mogą mieć charakter tzw. przestępstwa z nienawiści, a także przekazanie im umiejętności dotyczących postępowania z ofiarami tego rodzaju przestępstw. W ramach omawianych przedsięwzięć na terenie całego kraju realizowane są szkolenia dla funkcjonariuszy Policji, które obejmują problematykę rozpoznawania tzw. przestępstw z nienawiści, prawidłowego prowadzenia czynności wykrywczych w tego rodzaju przypadkach, adekwatnego reagowania policjantów na takie zdarzenia oraz zapobiegania tzw. przestępstwom z nienawiści.

Ważnym uzupełnieniem (obecnego Programu THACLE oraz poprzedniego Programu LEOP) są realizowane od 2015 roku warsztaty pn. „Zwalczanie przestępstw popełnionych z pobudek rasistowskich i ksenofobicznych” organizowane przez Biuro Kryminalne KGP przy współudziale MSWiA. Warsztaty kierowane są do funkcjonariuszy komórek dochodzeniowo-śledczych służby kryminalnej realizujących czynności w sprawach dotyczących przestępstw popełnionych na tle nienawiści. Program szkolenia skupia się na omówieniu prawnych aspektów zwalczania przestępstw motywowanych uprzedzeniami, w tym przestępstw popełnianych przy wykorzystaniu sieci Internet oraz na regulacjach międzynarodowych i krajowych odnoszących się do mowy nienawiści oraz wolności słowa.

Ponadto, przedstawiciele Biura Kryminalnego KGP biorą udział w szkoleniach i spotkaniach na forum krajowym i międzynarodowym z zakresu tematyki związanej ze zwalczaniem tzw. mowy nienawiści i innymi formami nietolerancji.

Dodatkowo, mając na celu zwiększenie bezpieczeństwa cudzoziemców, Policja podejmuje szereg innych działań wśród których należy wymienić:

  • opracowywanie lokalnych diagnoz pod kątem przebywania cudzoziemców lub innych osób potencjalnie narażonych na dyskryminację lub przestępstwa z nienawiści,
  • współpracę z administracją terenów zamieszkałych przez obywateli innych państw (akademików, domów mieszkalnych) w celu reagowania na wszelkie zagrożenia przestępstwami z nienawiści dotyczącymi cudzoziemców,
  • nawiązywanie przez funkcjonariuszy Policji (głównie dzielnicowych) kontaktów z przedstawicielami grup miniejszościowych,
  • zamieszczanie na policyjnych stronach informacji w różnych językach dotyczących zasad bezpieczeństwa dla cudzoziemców,
  • realizacja programów prewencyjnych oraz edukacyjno-kulturowych dotyczących problematyki tzw. mowy nienawiści,
  • organizacja szkoleń przygotowujących funkcjonariuszy Policji do specyfiki pracy z cudzoziemcami.

Ponadto, w ramach dyslokacji służb patrolowych policjanci otrzymują zadania rozpoznawania zagrożeń dotyczących imigrantów i uchodźców.

Funkcjonariusze Policji biorą również udział w przeznaczonych dla młodzieży debatach dotyczących kwestii kształtowania właściwych postaw wobec cudzoziemców oraz oddziaływań profilaktycznych w obszarach tolerancji, przeciwdziałania rasizmowi, zmiany stereotypów oraz poszanowania godności ludzkiej.

W zakresie zwalczania tzw. mowy nienawiści wobec osób innej narodowości w Internecie monitorowane są portale społecznościowe, fora internetowe, serwisy internetowe grup narodowościowych oraz inne strony mogące zawierać wypowiedzi, które szerzą, propagują i usprawiedliwiają nienawiść rasową, ksenofobię, antysemityzm oraz inne formy nietolerancji, podważające bezpieczeństwo demokratyczne, spoistość kulturową i pluralizm. W przypadku ujawnienia przestępstwa tzw. mowy nienawiści, prowadzone są dalsze czynności, zmierzające do ustalenia danych osobowych użytkowników sieci Internet, odpowiedzialnych za ich propagowanie. Następnie dane te przekazywane są do właściwych miejscowo i rzeczowo komórek organizacyjnych Policji, celem prowadzenia dalszych czynności procesowych.

W strukturach Policji (we wszystkich komendach wojewódzkich Policji) zostały utworzone komórki organizacyjne do walki z cyberprzestępczością, które również stale monitorują kwestie związane z tzw. mową nienawiści.

Warto również wspomnieć o rozwijanych lokalnych politykach migracyjnych (np. w Gdańsku i Lublinie) ukierunkowanych na wspieranie integracji cudzoziemców, pojawiających się w szczególności w miastach, w których przebywają zagraniczni studenci. Wspomniane inicjatywy angażują administrację publiczną, służby, cudzoziemców oraz społeczeństwo.

Jednocześnie uprzejmie informuję, że szczegółowe stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczące zagadnień poruszonych w niniejszym wystąpieniu zostało przedstawione w odpowiedzi na interpelację numer 8366 Pani Poseł w tożsamej sprawie skierowanej bezpośrednio do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Jarosław Zieliński