wtorek, 05 kwiecień 2016

Interpelacja nr 1300 i odpowiedź w sprawie wadliwych przepisów dotyczących transplantacji nerek

Do ministra zdrowia.

W roku 1954 światową opinię publiczną zdumiała wiadomość o przeprowadzeniu w Bostonie pierwszego udanego zabiegu transplantacji nerki. W Polsce pionierski przeszczep nerki miał miejsce 12 lat później. Do dziś w Rzeczypospolitej wykonano łącznie ponad 25 tys. przeszczepów narządów, z czego najwięcej bo ok. 19 tys. przeszczepów nerki oraz ok. 0,5 tys. jednoczesnych przeszczepów nerki i trzustki.

Transplantacja nerki poprawia komfort życia osoby cierpiącej na jej niewydolność. Mizerną alternatywą dla tego zabiegu jest prowadzenie dializ podczas kilkugodzinnych, stresujących wizyt w klinikach. Leczenie dializami ma jednak wiele skutków ubocznych: obciąża pozostałe organy (w szczególności serce), może prowadzić do osteoporozy oraz innych ciężkich powikłań, a im dłużej trwa tym gorsze wyniki późniejszej transplantacji. Co więcej, koszt rocznej dializoterapii dla jednego pacjenta szacuje się na ok. 60 tys. zł, natomiast koszt opieki nad pacjentem po przeszczepie na ok. 20 tys. zł rocznie. Co więcej, według dostępnych danych aż o 70% maleje ryzyko zgonu w przypadku rezygnacji z leczenia dializami na rzecz przeszczepu. Prognozowany czas przeżycia pacjenta po transplantacji wynosi 20 lat, a oczekującego na przeszczep chorego dializowanego 10 lat.

Transplantacja organów, w tym nerki, to bezsprzecznie jedno z największych osiągnięć medycyny. Niestety w Polsce coraz więcej potrzebujących nie może skorzystać z dobrodziejstwa przeszczepu. Aktualnie 20 000 osób dializowanych czeka na transplantację nerki, a liczba ta nieustannie wzrasta. Eksperci słusznie podnoszą, że obecnie można wykonywać znacznie więcej przeszczepów rocznie, jednakże na przeszkodzie stoją wadliwe przepisy prawa oraz system motywacji placówek medycznych.

W związku z powyższym szczególną uwagę chcę zwrócić na obowiązującą regułę, zgodnie z którą przeszczep nerki z odprowadzeniem Brickera jest wyżej punktowany niż zwykły przeczep nerki (szpital otrzymuje za niego wyższą kwotę). Dodatkowe punkty za wytworzenie przetoki Brickera są, w odróżnieniu od punktów i płatności za przeszczepienie, limitowane w ramach kontraktu na przewlekłe leczenie chorych (mimo że jest to procedura doraźna), co przy stałym przekraczaniu kontraktu przez wszystkie poradnie transplantacyjne w kraju, w praktyce doprowadza do zadłużania szpitali.

Szpital refundację za wykonanie badań do przeszczepie może otrzymać tylko raz przez cały okres oczekiwania chorego na przeszczepienie. Okazuje się jednak, że zwykle podczas jednej hospitalizacji nie udaje się wykonać wszystkich niezbędnych badań, stąd chorzy żeby trafić na listę oczekujących zmuszeni są znaczną część badań wykonać na własny koszt. Co więcej, w przypadku chorych długo oczekujących na przeszczepienie, badania dezaktualizują się, zaś sam stan zdrowia może ulec istotnej zmianie. Koniecznym jest zatem aktualizacja danych w rejestrze listy oczekujących na przeszczepienie, by uniknąć sytuacji w której chory zostaje wezwany do przeszczepienia, a po przyjeździe do placówki okazuje się, że nie może zostać zoperowany z uwagi na brak świeżych badań lub pogorszony stan zdrowia. Choremu pozostaje wówczas jedynie powrót do macierzystej stacji dializ, z kolei odrzucenie biorcy wymusza wezwanie kolejnego, co wiąże się z upływem czasu i znacznie dłuższym niedokrwieniem narządu. Konsekwencją tego typu sytuacji jest późniejsza gorsza jakościowo praca nerki i krótszy czas przeżycia przeszczepu.

Zważywszy na przywołane wyżej okoliczności sprawy proszę o odpowiedź na następujące pytania:

  1. Czy Ministerstwo Zdrowia rozważa ujęcie procedury ICD-9: 56.515 tj. wytworzenia przetoki Brickera w wykazie świadczeń gwarantowanych stanowiących załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego?
  2. Czy Ministerstwo Zdrowia rozważa rozszerzenie refundacji za wykonanie badań do przeszczepu o aktualizację badań do przeszczepu?
  3. Aktualnie odsetek transplantacji nerki od żywego dawcy jest w Polsce bardzo niski i nie przekracza 3%. W Stanach Zjednoczonych wynosi ponad 50%, a w Szwecji i Norwegii 40%. Jakie działania planuje podjąć Ministerstwo Zdrowia przez najbliższe 3 lata dla zwiększenia odsetka transplantacji od żywego dawcy?

Zgłaszający: Lidia Gądek

 

Odpowiedź na interpelację nr 1300 w sprawie wadliwych przepisów dotyczących transplantacji nerek

Ujęcie procedury ICD-9: 56.515 tj. wytworzenia przetoki Brickera w wykazie świadczeń gwarantowanych stanowiących załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego, nie było dotychczas przedmiotem rozważań Ministerstwa Zdrowia.

Jednocześnie proszę przyjąć, iż zgodnie z zarządzeniem Nr 89/2013/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 grudnia 2013 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne (tekst jednolity: zarządzenie Nr 110/2015/BP z dnia 31 grudnia 2015 r.), Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje produkt: 5.53.01.0001498 Nietypowe odprowadzenie moczu u pacjentów z przeszczepieniem nerki, który dedykowany jest do sumowania dla grup L94 i L96 (związanych z przeszczepieniem nerki) w ramach zawartej umowy w rodzaju leczenie szpitalne w zakresach: chirurgia dziecięca, chirurgia ogólna, transplantologia kliniczna – typ umowy: hospitalizacja. Wytworzenie nietypowego odprowadzenia moczu może być w niektórych przypadkach elementem dokonanej donacji narządowej (przeszczepienie nerki).

W oparciu o zapytanie Pani Poseł, pragnę przekazać, że Ministerstwo Zdrowia pochyli się nad oceną zasadności i możliwości kwalifikacji technologii medycznej z wykorzystaniem procedury 56.515 tj. wytworzenia przetoki Brickera jako świadczenia gwarantowanego. W pierwszej kolejności Ministerstwo Zdrowia zwróci się z zapytaniem do Konsultanta Krajowego w dziedzinie urologii oraz do Konsultanta krajowego w dziedzinie urologii dziecięcej. W późniejszej korespondencji Ministerstwo Zdrowia przekaże Pani Poseł informacje o ewentualnych dalszych krokach podjętych w celu oceny przedmiotowej technologii medycznej.

Odnośnie pytania drugiego informuję, że Ministerstwo Zdrowia zwróciło się do Narodowego Funduszu Zdrowia o zajęcie stanowiska w kwestii dotyczących możliwości finansowania ze środków publicznych aktualizacji badań diagnostycznych pacjentów oczekujących na przeszczep nerki. Zgodnie ze stanowiskiem Funduszu, świadczenie nr 5.52.01.0001356 Kwalifikacja do przeszczepu nerki - badanie wstępne z katalogu 1b stanowiącego załącznik do zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 grudnia 2013 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju: leczenie szpitalne (jt. 110/2015/BP), jest z definicji świadczeniem jednorazowym.

Natomiast możliwa jest aktualizacja badań w oparciu o świadczenie 5.52.01.0001357 Kwalifikacja do przeszczepu nerki i/lub trzustki - badanie kontrolne lub o świadczenia ambulatoryjne, np. 5.05.00.0000064 Monitorowanie chorych zakwalifikowanych do przeszczepu nerki/trzustki/wątroby z katalogu 5b część 1 stanowiącego załącznik do zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 5 grudnia 2014 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna (jt. 109/2015/BP).

Jednocześnie pragnę zaznaczyć, iż sprawa dotycząca aktualizacji badań do przeszczepu była poruszana na Krajowej Radzie Transplantacyjnej, która odbyła się w dniu 1 marca 2016 r. Obecnie trwają prace nad rozwiązaniem ww. kwestii.

Aby zwiększyć odsetek transplantacji od żywego dawcy został opracowany i wdrożony „Narodowy Program Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej”, który realizowany jest zgodnie z uchwałą Nr 164/2010 Rady Ministrów z dnia 12 października 2010 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego na lata 2011 – 2020 pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej”, zmienionej uchwałą Nr 212/2011 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 2011 r. Dokument ten zawiera m. in. cele podstawowe i szczegółowe, które dzięki podejmowanym działaniom powinny zostać osiągnięte do 2020 roku.

Jednym z celów szczegółowych ww. Programu jest zwiększenie w okresie realizacji Programu liczby przeszczepień nerki od żywego dawcy o co najmniej 500 % do zakończenia Programu w stosunku do liczby tych przeszczepień w 2009 roku. Realizacji tego celu maja służyć następujące działania:

  1. promocja idei dawstwa narządów od żywych dawców w formie programu edukacyjno-informacyjnego skierowanego do pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek, ich rodzin i personelu stacji dializ poprzez:
    1. przygotowane zespoły składające się z lekarzy transplantologów, psychologów, pacjentów po przeszczepie od żywego dawcy i żywych dawców w poszczególnych regionach kraju na spotkaniach w poszczególnych stacjach dializ,
    2. przygotowanie materiałów informacyjno-edukacyjnych i udostępnienie ich we wszystkich stacjach dializ i ośrodkach kwalifikujących do przeszczepienia nerki.
  2. wdrożenie technik małoinwazyjnych do pobierania nerek od żywych dawców;
  3. utworzenie zespołów konsultacyjnych z koordynatorami pobierania i przeszczepiania komórek tkanek i narządów od żywego dawcy przy ośrodkach kwalifikacyjnych biorców;
  4. opracowanie standardów kwalifikacji żywego dawcy;
  5. rozwój monitorowania żywych dawców przez Centralny Rejestr Żywych Dawców Narządów.

W roku 2015 rozpoczęła się ogólnopolska kampania społeczna „Zgoda na życie”. Jej celem jest upowszechnianie wiedzy o transplantologii oraz dawstwie narządów poprzez spoty emitowane w telewizji i radio, bannery informacyjne, sekcję specjalną na portalu Onet.pl oraz współpracę z Urzędami Miast. Kampania będzie kontynuowana również w roku bieżącym.

Realizowane są również lokalne akcje promocyjne w województwach o najniższym wskaźniku pobierania narządów w Polsce oraz promowanie idei dawstwa narządów od żywych dawców.

Celem zadania z zakresu promocji transplantologii w województwach o najniższym wskaźniku pobierania narządów w Polsce jest przede wszystkim zwiększenie liczby przeszczepień poprzez upowszechnienie wiedzy w społeczeństwie dotyczącej leczenia przeszczepieniem komórek, tkanek i narządów oraz promocja idei dawstwa od dawców żywych i zmarłych w województwie małopolskim, dolnośląskim, podkarpackim, lubelskim i świętokrzyskim. Realizacja zadania polega przede wszystkim na podejmowaniu działań edukacyjnych i informacyjnych stanowiących uzupełnienie ogólnopolskiej kampanii pn. „Zgoda na Życie”.

Realizacja zadania dotyczącego prowadzenia programu informacyjno-edukacyjnego skierowanego do pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek, ich rodzin i personelu stacji dializ, mającego na celu promowanie idei dawstwa narządów od żywych dawców – rodzinnego przeszczepiania nerek, polega przede wszystkim na organizowaniu otwartych spotkań dla pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek oraz członków ich rodzin z psychologiem klinicznym, lekarzem nefrologiem, lekarzem transplantologiem i koordynatorem transplantacyjnym oraz indywidualnych konsultacji par dawca – biorca, których celem jest udzielenie wyczerpujących informacji nt. pobrania i przeszczepienia nerki od żywego dawcy.

W 2015 r. zorganizowano 150 spotkań otwartych z udziałem 1093 osób oraz 42 konsultacje par dawca-biorca, natomiast w 2016 r. planuje się przeprowadzenie 147 otwartych spotkań oraz 87 konsultacji par dawca-biorca.

Zadanie przewiduje również szkolenie personelu medycznego pracującego bezpośrednio z pacjentami z przewlekłą niewydolnością nerek, w zakresie transplantologii, ze szczególnym uwzględnieniem zasad kwalifikacji do przeszczepu, korzyści zdrowotnych i etycznych oraz prawnych aspektów dotyczących dawstwa i przeszczepiania nerek od żywego dawcy. W 2015 r. przeprowadzono 18 tego typu szkoleń, a w 2016 roku planuje się zorganizowanie 17 szkoleń.

W ramach ww. zadań realizatorzy przygotowują również materiały edukacyjno-informacyjne (broszury, gazetki, informatory) oraz propagują dawstwo narządów od żywych dawców na portalach społecznościowych i stronach internetowych.

Przedstawiając powyższe pragnę zapewnić Panią Poseł, iż transplantologia jest w obszarze szczególnej troski Ministra Zdrowia a wszelkie działania podejmowane przez kierowany przeze mnie resort mają na celu ratowanie życia ludzkiego, zapewnienie pacjentom najwyżej jakości opieki medycznej, a także popularyzację wiedzy na temat transplantologii w społeczeństwie.

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia Katarzyna Głowala