czwartek, 21 lipiec 2016

Interpelacja nr 4117 i odpowiedź w sprawie zatrważająco małej liczby lekarzy w Polsce

Do ministra zdrowia.

Zgodnie z danymi Naczelnej Izby Lekarskiej, aktualnymi na dzień 30 kwietnia 2016 roku, w Polsce czynnych zawodowo jest 130 806 lekarzy. Na tysiąc obywateli przypada więc tylko dwóch lekarzy. To jeden z najniższych wskaźników w Europie.

Lekarzy w Polsce ubywa, pomimo tego, że w ostatnich 10 latach liczba studentów medycyny uległa podwojeniu. Według danych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego liczba studentów na kierunkach lekarskich w grudniu 2003 roku wynosiła 12,3 tys., zaś w listopadzie 2014 roku 25,9 tys.

Główną przyczyną opisanego stanu rzeczy jest emigracja młodych lekarzy zagranicę w związku z nie przystającymi do ich oczekiwań zarobkami oraz niewystarczającą liczbą etatów rezydenckich dla lekarzy kończących staż podyplomowy. Zważywszy na fakt, że wspomniani lekarze zdobyli kompleksowe przygotowanie do zawodu na terytorium Rzeczpospolitej, w czym partycypował polski podatnik, brak kadr lekarskich staje się palącym problemem władz państwa. Jest on tym bardziej poważny, że chęć wyjazdu w celu zwiększenia swoich dochodów deklaruje blisko 40 proc. młodych lekarzy, co potwierdzają ankiety przeprowadzane przez Porozumienie Lekarzy Rezydentów.

Mając powyższe na uwadze pragnę zapytać czy deklaracja Ministra Zdrowia Pana Konstantego Radziwiłła, wygłoszona 17 marca 2006 roku, o zwiększeniu wynagrodzenia lekarzy rezydentów do dwukrotności średniego miesięcznego wynagrodzenia w Polsce jest nadal aktualna? Jeśli Pan Minister podtrzymuje swoją deklarację, to w mojej opinii nastał już czas, by poinformować samych zainteresowanych oraz opinię publiczną o dokładnym terminie realizacji złożonej obietnicy.

Przychylając się także do postulatu lekarzy kończących staż, by każdy z nich miał zagwarantowaną rezydenturę, proszę o odpowiedź czy w ogóle, a jeśli tak, to kiedy konkretnie Pan Minister przewiduje wprowadzenie stosownych przepisów prawa?

Proszę również, w odpowiedzi na niniejszą interpelację, podać pełną listę działań Ministerstwa Zdrowia, prowadzonych na rzecz zatrzymania młodych polskich lekarzy przed wyjazdem zagranicę, począwszy od momentu objęcia władzy przez rząd Prawa i Sprawiedliwości w 2015 roku. Byłabym wielce usatysfakcjonowana gdyby wspomniana lista przybrała formę tabeli.

Zgłaszający: Lidia Gądek

 

Odpowiedź na interpelację nr 4117 w sprawie zatrważająco małej liczby lekarzy w Polsce

Na wstępie pragnę podziękować za zainteresowanie sytuacją zawodową lekarzy i lekarzy dentystów. Zapewniam, że problemy przedstawione w interpelacji są przedmiotem stałej troski i działań podejmowanych przez Ministerstwo Zdrowia.

Warto zaznaczyć, że według danych NIL na dzień 29.02.2016 r., łączna liczba lekarzy i lekarzy dentystów posiadających prawo wykonywania zawodu i wykonujących zawód wynosi - 166 438, co w przeliczeniu na wskaźnik na 1000 mieszkańców wynosi - 4,3 (wskaźnik wyliczony według danych bieżących zawartych w Centralnym Rejestrze Lekarzy i Lekarzy Dentystów RP prowadzonym przez Naczelną Radę Lekarską oraz bieżące dane GUS, tj. 38 451 000 ludności). 
Jednocześnie uprzejmie informuję, że aktualnie w Ministerstwie Zdrowia w ramach branżowego Trójstronnego Zespołu do Spraw Ochrony Zdrowia prowadzone są prace nad propozycją rozwiązań systemowych uwzględniających poziom wynagrodzeń poszczególnych grup zawodowych pracowników medycznych pracujących w ochronie zdrowia w celu zapewnienia właściwej opieki medycznej nad pacjentami. Podczas posiedzenia Trójstronnego Zespołu do Spraw Ochrony Zdrowia, które odbyło się w dniu 21 czerwca br. zaprezentowany został wstępny projekt ustawy regulującej minimalne wynagrodzenia zasadnicze pracowników medycznych podmiotów leczniczych. Podstawowym założeniem projektowanego rozwiązania jest ustanowienie dla pracowników medycznych zatrudnionych w podmiotach wykonujących działalność leczniczą wysokości minimalnych wynagrodzeń zasadniczych stanowiących krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia oraz współczynnika pracy określonego dla każdej z grup zawodowych. Strona pracodawców oraz NSZZ „Solidarność” i OPZZ uznały za zasadne prowadzenie przez Ministerstwo Zdrowia dalszych prac nad projektem przedmiotowej regulacji. Partnerzy społeczni wnioskowali o prowadzenie prac legislacyjnych bez zbędnej zwłoki. Forum Związków Zawodowych wstrzymało się od głosu i zapowiedziało zgłoszenie swojego stanowiska co do trybu prowadzenia prac nad tym projektem w terminie późniejszym.

Odnosząc się do kwestii podniesienia wynagrodzenia lekarzy rezydentów do 200% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ubiegły rok, należy mieć na uwadze, iż wysokość wynagrodzenia rezydentów jest ściśle uzależniona od sytuacji budżetu państwa, w tym od wysokości środków finansowych pozostających w dyspozycji Ministra Zdrowia.

Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę, że polityka resortu zdrowia konsekwentnie zmierza do zapewnienia wszystkim młodym lekarzom możliwości zrealizowania szkolenia specjalizacyjnego właśnie w trybie rezydentury. Od kilku lat przyznawane było co roku około 2500-3000 etatów rezydenckich, natomiast w roku 2015 przyznano ich ogółem 6 529, a na postępowanie kwalifikacyjne przeprowadzane w terminie 1 - 31 marca 2016 r. zostało przydzielone 1901 rezydentur.

Aktualnie szkolenie specjalizacyjne w trybie rezydentury odbywa 15 820 lekarzy. Natomiast kwota wydatkowana na rezydentury w 2015 r. wyniosła ponad 624 mln zł.

Dla pełniejszego zobrazowania wysokości kosztów ponoszonych na finansowanie etatów rezydenckich i oszacowania wysokości środków przeznaczonych na wzrost wynagrodzeń dla rezydentów przyjęto dane zamieszczone w tabeli nr. 1. Tabela nr 1 zawiera liczbę potencjalnych stażystów, określoną na podstawie obecnej liczby studentów studiów lekarskich oraz lekarsko-dentystycznych na poszczególnych latach studiów oraz prognozowanych wielkości w tym zakresie do 2021 r. w przypadku lekarzy dentystów i do 2022 r. w przypadku lekarzy, przy założeniu, że podstawą są limity przyjęć na rok akademicki 2015/16, a od roku akademickiego 2016/17 nastąpi wzrost przyjęć na studia lekarskie w uczelniach nadzorowanych przez Ministra Zdrowia o 20% w odniesieniu do limitów przyjęć obowiązujących na rok akademicki 2015/16 (bez cudzoziemców i studentów studiujących w innym języku niż język polski).

Tabela nr 1.

Rok

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Liczba stażystów

4162

4213

4646

4867

5632

6284

6284

6284

6284

6284

Uwzględniając powyższe założenia, jak również umowy kontynuowane w oparciu o dotychczasowe przepisy, w ogólnych limitach wydatków na kształcenie podyplomowe w latach 2017-2026, rezydentury (przy aktualnie obowiązujących stawkach) będą wymagały zapewnienia środków w przybliżonych wysokościach, jak w tabeli nr 2:

Tabela nr 2.

Rok

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Kwota w mln zł

849

932

1 030

1 094

1 084

1 122

1 204

1 308

1 410

1 494

Przyjmując, że obecnie wysokość wynagrodzeń rezydentów kształtuje się średnio na poziomie ok. 85% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ubiegły rok, to w przypadku uwzględnienia postulatów lekarzy rezydentów o zwiększenie wysokości wynagrodzeń do poziomu 200% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, wielkości te wzrosłyby odpowiednio do około:

Tabela nr 3.

Rok

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Kwota w mln zł

1 998

2 193

2 424

2 574

2 551

2 640

2 833

3 078

3 318

3 515

Przy ewentualnym braku możliwości zwiększenia środków na zabezpieczenie ww. postulatów zamiar zwiększenia wysokości wynagrodzenia zasadniczego rezydentów może spowodować konieczność jednoczesnego dokonania zmniejszenia liczby miejsc specjalizacyjnych w niektórych dziedzinach medycyny, co wiąże się jednocześnie z ograniczeniem dostępności do tej formy kształcenia specjalizacyjnego.

Należy podkreślić, że kierunek działań podejmowanych przez Ministra Zdrowia związanych z kształceniem i przygotowaniem zawodowym kadr medycznych jest wypadkową realizowaną w oparciu o obowiązujące przepisy zarówno w Polsce, jak i Unii Europejskiej, możliwości finansowe budżetu państwa, a także w oparciu o ogólnie przyjęte zasady uwzględniające ścisłą współpracę wielu instytucji, urzędów, innych podmiotów, jak również współpracę towarzystw naukowych oraz konsultantów krajowych i wojewódzkich powołanych w poszczególnych dziedzinach medycyny. Kształtowanie polityki kadr medycznych jest powiązane równocześnie z kwalifikowaniem przez Ministra Zdrowia świadczeń opieki zdrowotnej, jako świadczeń gwarantowanych. Zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 581, z późn. zm.) kwalifikacja ta uwzględnia szereg czynników, m.in.: priorytety zdrowotne określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 21 sierpnia 2009 r. w sprawie priorytetów zdrowotnych (Dz. U. Nr 137, poz. 1126), wskaźniki zapadalności, chorobowości lub śmiertelności określone na podstawie aktualnej wiedzy medycznej, skuteczność kliniczną i bezpieczeństwo, stosunek uzyskiwanych korzyści zdrowotnych do ryzyka zdrowotnego, stosunek kosztów do uzyskiwanych efektów zdrowotnych i inne.

Zgodne z zapisami art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.), minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego określa corocznie, w drodze rozporządzenia, limit przyjęć na kierunki lekarski i lekarsko-dentystyczny w poszczególnych uczelniach, uwzględniając m.in. ocenę jakości kształcenia na tych uczelniach, zasadę dążenia do zapewnienia równomiernego dostępu do studiów nieodpłatnych na obszarze całego kraju, zapotrzebowanie rynku pracy na absolwentów poszczególnych kierunków w poszczególnych województwach, a także możliwości dydaktyczne uczelni. W roku akademickim 2015/2016 limit przyjęć na kierunek lekarski prowadzony w formie stacjonarnej w języku polskim wynosił 3589 miejsc, a na kierunek lekarsko-dentystyczny 810 miejsc. Natomiast w roku 2016/2017 limit przyjęć wzrósł odpowiednio do 4188 i 841 miejsc.

Niezależnie od powyższego, Minister Zdrowia podjął szereg działań mających na celu dokonanie zmian w systemie kształcenia lekarzy i lekarzy dentystów. Planuje się przywrócenie obowiązku odbycia stażu podyplomowego lekarza i lekarza dentysty jako niezbędnego etapu w rozwoju zawodowym lekarzy i lekarzy dentystów umożliwiającego praktyczną naukę zawodu w ujednoliconych ramach prawnych.

Procedowany jest również projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobów dopełnienia obowiązku doskonalenia zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów. Projektowane rozporządzenie umożliwia łatwiejsze zdobywanie punktów edukacyjnych przez lekarzy i lekarzy dentystów w poszczególnych zakresach doskonalenia zawodowego, które mogą zostać zaliczone do ewidencji doskonalenia zawodowego, oraz zniesienie ograniczeń i limitów punktów edukacyjnych w poszczególnych zakresach doskonalenia.

W ramach rozpoczętych prac nad wprowadzaniem pierwszych nowych rozwiązań systemowych dokonano zmiany zasad podziału miejsc rezydenckich w taki sposób, by umożliwić także przydział niewykorzystanych rezydentur w postępowaniu odwoławczym we wszystkich dziedzinach, w których zostało przeprowadzone postępowanie kwalifikacyjne. Jednocześnie nowe zasady podziału miejsc rezydenckich nie blokują wojewodom otwierania postępowań kwalifikacyjnych w trybie pozarezydenckim, w którym podejmują specjalizację m.in. lekarze posiadający już specjalizację I lub II stopnia, lub tytuł specjalisty.

Niezależnie od powyższego, resort zdrowia dostrzegł potrzebę dokonania zmian w systemie kształcenia podyplomowego lekarzy i lekarzy dentystów i wychodząc naprzeciw licznym postulatom młodych lekarzy, w tym m.in. dotyczących zmian w zakresie naboru na specjalizacje, podniesienia jakości szkolenia podyplomowego, zmniejszenia liczby szkoleń i staży, zostały podjęte prace zmierzające do wprowadzenia zmian systemowych związanych z procesem kształcenia lekarzy i lekarzy dentystów.

W związku z tym, zarządzeniem z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw opracowania zmiany systemu kształcenia podyplomowego lekarzy i lekarzy dentystów (Dz. Urz. Min. Zdrow. z 2016 r., poz. 38), został ustanowiony Zespół ekspertów, którego celem jest przygotowanie kompleksowych zmian systemowych w kształceniu podyplomowym lekarzy i lekarzy dentystów, w szczególności opracowanie zmian zasad odbywania specjalizacji w poszczególnych dziedzinach medycyny w taki sposób, by uczynić je bardziej dostępne dla wszystkich lekarzy i lekarzy dentystów, bez uszczerbku dla jakości kształcenia specjalizacyjnego.

Eksperci przeprowadzają analizę i ocenę aktualnego systemu kształcenia. W efekcie mają także zaproponować nowe rozwiązania lub zmiany w poszczególnych obszarach kształcenia podyplomowego, w taki sposób, by uczynić je mniej zbiurokratyzowane oraz bardziej dostępne dla wszystkich lekarzy i lekarzy dentystów.

Poza tym, z dniem 1 maja 2017 r. dla lekarzy i lekarzy dentystów zostanie uruchomiony System Monitorowania Kształcenia Pracowników Medycznych (dalej „SMK”), o którym mowa w ustawie z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia (Dz. U. z 2015 r. poz. 636, z późn. zm.). SMK będzie skutecznym narzędziem, który z pewnością przyczyni się do rzeczywistego monitorowania potrzeb w zakresie kształcenia przyszłych kadr medycznych oraz określania zapotrzebowania na specjalistów w poszczególnych dziedzinach medycyny.

Odnosząc się do migracji lekarzy, pragnę zaznaczyć, iż mając na względzie fakt, że obywatele Rzeczypospolitej Polskiej mają prawo do swobodnego przemieszczania się, osiedlania się i podejmowania pracy w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Polska nie stosuje instrumentów ograniczających lub stymulujących wyjazdy zagraniczne obywateli polskich. Ma to również odzwierciedlenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE, który opowiada się za swobodnym przepływem pracowników na obszarze UE. W Polsce zjawisko migracji lekarzy jest monitorowane poprzez rejestrację liczby wydawanych przez samorząd lekarski zaświadczeń o kwalifikacjach zawodowych w celu podjęcia pracy w krajach Unii Europejskiej. Liczba wydanych zaświadczeń nie jest tożsama z liczbą osób, które faktycznie wyjechały z kraju i podjęły pracę w innym państwie Unii Europejskiej. Liczbę tę należy traktować jako wskaźnik zainteresowania personelu medycznego podjęciem pracy za granicą, tym bardziej, że niektórzy lekarze i lekarze dentyści występują kilkakrotnie o te same dokumenty. Jednocześnie, należy mieć na uwadze fakt obowiązywania przepisów wspólnotowych Unii Europejskiej dających możliwość swobodnego przepływu pracowników, w tym lekarzy i lekarzy dentystów, a także fakt wykonywania tzw. wolnego zawodu przez lekarzy. W związku z powyższym, mając na uwadze przytoczone okoliczności, resort zdrowia koncentruje się bardziej na działaniach związanych z tworzeniem warunków korzystnych dla pozostania kadry medycznej w Polsce, niż tworzeniem barier i podejmowaniem czynności przeciwdziałających zjawisku migracji stojących w sprzeczności z ogólnie przyjętymi zasadami.

Jednocześnie informuję, że zgodnie z danymi zamieszczonymi na stronie Naczelnej Izby Lekarskiej liczba lekarzy, którym wydano zaświadczenie stwierdzające posiadanie formalnych kwalifikacji, wynosi 9349.

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia Marek Tombarkiewicz