środa, 17 sierpień 2016

Interpelacja nr 5121 i odpowiedź w sprawie zapowiedzi wprowadzenia 5-letniego liceum pielęgniarskiego

Do ministra zdrowia.

Zapowiedź wprowadzenia 5-letniego liceum pielęgniarskiego w celu szybkiego zwiększenia liczby białego personelu w Polsce budzi uzasadnione obawy. Opieka pielęgniarska wymaga wysokich kwalifikacji zawodowych oraz właściwie ukształtowanych cech charakterologicznych. Skrócenie okresu kształcenia pielęgniarek*, w kontekście rozszerzenia w ostatnich latach ich kompetencji m.in. o czynności wykonywane niegdyś przez lekarzy, stoi w sprzeczności z interesem pacjentów.

Za sprawą wstąpienia do struktur Unii Europejskiej, w Polsce od 2004 roku pielęgniarki, aby uzyskać zatrudnienie w szpitalu, zmuszone są ukończyć studia wyższe. Od tego czasu jakość świadczonych usług przez biały personel systematycznie wzrasta. Pielęgniarka nie jest już tylko pomocnikiem lekarza, ale przede wszystkim samodzielnym profesjonalistą, potrafiącym wesprzeć pacjenta szybko i skutecznie.

Nie trzeba być ekspertem, aby stwierdzić, że równoległe kształcenie w zawodzie pielęgniarki ścieżką studiów wyższych oraz liceum, niewątpliwie przyczyni się do umniejszenia roli aktualnie pracujących pielęgniarek, które nabyły prawa do wykonywania zawodu w oparciu o tytuł licencjata lub magistra. Co więcej, zapowiadana zmiana, przyczyniłaby się do pogłębienia różnic w środowisku pielęgniarek, które nie są bez znaczenia dla funkcjonowania całego systemu zdrowia, a które zaistniały wbrew woli samych zainteresowanych.

Zakładając, że wybór ścieżki uzyskania praw do wykonywania zawodu pielęgniarki wiązałby się z późniejszą dywersyfikacją uposażenia za wykonywaną pracę, należy w mojej opinii spodziewać się wystąpienia dwóch niepożądanych scenariuszy:

- W przypadku, gdyby uposażenie pielęgniarki „po studiach” zostało utrzymane na poziomie pielęgniarki „po liceum” oczywistym jest, że kandydatki na pielęgniarki będą wybierać szybszą i prostszą ścieżkę uzyskiwania uprawnień zawodowych, co w konsekwencji globalnie przyczyni się do spadku jakości świadczonych usług medycznych w Polsce.

- Natomiast w przypadku, gdyby uposażenie pielęgniarki „po studiach” zostałoby utrzymane na poziomie nieznacznie wyższym względem uposażenia pielęgniarki „po liceum”, to wówczas Minister Zdrowia stałby się osobą indywidualnie odpowiedzialną za pogłębienie dotychczas istniejących różnic w środowisku pielęgniarek, wytworzenia poczucia niesprawiedliwości w gronie doświadczonego personelu, a także innych zjawisk, które trudno jest teraz przewidzieć.

Prawdą jest, że w Polsce brakuje białego personelu. Zgodnie z danymi Eurostatu za 2013 rok na 100 tys. obywateli przypada zaledwie 527 pielęgniarek, gdy średnia unijna wynosi odpowiednio 652. Przedstawiona statystyka nie ulegnie trwałej poprawie na skutek zmian w systemie kształcenia. Być może otwarcie nowej, szybkiej i mniej wymagającej ścieżki nabywania praw do wykonywania zawodu zatuszuje problem na kilka lat, ale w żadnym razie nie przyczyni się do jego strukturalnego rozwiązania. Należy jasno i otwarcie stwierdzić, że braki białego personelu mogą zostać uzupełnione jedynie w drodze poprawy warunków pracy i wzrostu płac. Każde inne rozwiązanie, szczególnie takie, które z uwagi na rezultaty w krótkiej perspektywie jest pożądane przez rząd, należy uznać za połowiczne i nieodpowiedzialne.

W związku z powyższym, pragnę stanowczo sprzeciwić się zapowiedzi wprowadzenia 5-letniego liceum pielęgniarskiego.

Jednocześnie proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1) Na jakim etapie w Ministerstwie Zdrowia są prace nad projektem ustawy wprowadzającej 5-letnie liceum pielęgniarskie?

2) Względem jakiego klucza miałyby być określane pensje pielęgniarek „po studiach” oraz „po liceum”?

3) Czy obecny Minister Zdrowia przewiduje dalszy wzrost płac pielęgniarek, jako kontynuację podwyżek ustalonych przez poprzedniego Ministra Zdrowia oraz Sejm poprzedniej kadencji?

4) Proszę o dokładny opis nowego zawodu „asystenta pielęgniarki”, który zgodnie z informacjami przekazywanymi przez media branżowe, miałby powstać wraz z ustanowieniem 5-letniego liceum medycznego.

* ilekroć mowa w interpelacji o pielęgniarkach, mam na myśli zarówno pielęgniarki jak i pielęgniarzy.

Zgłaszający: Lidia Gądek

 

Odpowiedź na interpelację nr 5121 w sprawie zapowiedzi wprowadzenia 5-letniego liceum pielęgniarskiego

W związku z występującym na rynku brakiem pielęgniarek i niepokojącymi prognozami dotyczącymi przyszłości tego zawodu oraz mając na uwadze fakt, że jednym z istotnych problemów ochrony zdrowia w Polsce jest niski wskaźnik pielęgniarek zatrudnionych na 1 tys. mieszkańców w bezpośredniej opiece nad pacjentem - Ministerstwo Zdrowia w ramach prac nad nową Strategią Odpowiedzialnego Rozwoju planuje rozpoczęcie działań mających na celu zmniejszenie deficytu kadr medycznych, w szczególności pielęgniarek i położnych. W celu zapewnienia opieki zdrowotnej dostosowanej do potrzeb społecznych oraz wyzwań demograficznych, Minister Zdrowia rozważa możliwość wprowadzenia zmian systemowych w obszarze kształcenia zawodowego pielęgniarek. Zmiany te polegałyby na uruchomieniu drugiej ścieżki kształcenia w zawodzie pielęgniarki w formie liceów medycznych oraz ewentualnym uruchomieniu kształcenia w zawodzie asystenta pielęgniarki na poziomie średnim, stanowiącego wsparcie dla pacjentów niesamodzielnych oraz personelu pielęgniarskiego. Taki system edukacji na poziomie średnim działa w wielu krajach Unii Europejskiej. Jednocześnie podkreślić należy, że kształcenie w systemie szkolnictwa wyższego na kierunkach pielęgniarstwo i położnictwo na poziomie studiów pierwszego i drugiego stopnia, będzie prowadzone równolegle, zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie.

W związku z powyższym w dniu 15 czerwca br. Minister Zdrowia zwrócił się z prośbą do wojewodów o analizę zapotrzebowania na kształcenie w zawodach: pielęgniarki i asystenta pielęgniarki w liceach medycznych i medycznych szkołach zawodowych oraz ocenę zainteresowania prowadzeniem tego typu kształcenia w oparciu o istniejącą bazę medycznego średniego szkolnictwa zawodowego. Na podstawie przekazanych informacji z 16 województw sformułowano następujące wnioski. W 12 województwach, w których przeprowadzono badanie ankietowe stwierdzono zainteresowanie uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych kształceniem w zawodach pielęgniarki i asystenta pielęgniarki na poziomie średnim (w 4 województwach nie przeprowadzono ankiety z uwagi na zakończenie roku szkolnego). Województwa dysponują odpowiednią bazą dydaktyczną do kształcenia w zawodach pielęgniarki i asystenta pielęgniarki (8 województw przekazało informację o szkołach zainteresowanych podjęciem kształcenia w ww. zawodach). Jednostki szkolące podkreślają również coraz większe zainteresowanie kształceniem zawodowym na poziomie średnim, ponieważ stworzy ono możliwość szybszego zaspakajania potrzeb rynku pracy.

Należy jednocześnie podkreślić, że powyższe rozwiązania w obszarze kształcenia popiera Konsultant krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa, który jest za wprowadzeniem do systemu osób o niższych kwalifikacjach zawodowych np. asystentów pielęgniarek, które wykonywałyby czynności podstawowe i nie pielęgniarskie, aby zmniejszyć obciążenie pracą pielęgniarek i poprawić bezpieczeństwo pracy i jakość opieki. Podobne stanowisko wyraził Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa pediatrycznego, w którego opinii zasadne jest wprowadzenie do systemu zawodu asystentki pielęgniarskiej, co poprawiłoby jakość opieki, zwiększyło liczbę osób sprawujących opiekę nad pacjentami, wykorzystany byłby potencjał i kompetencje, a koszty działalności byłyby zracjonalizowane.

Jednocześnie uprzejmie informuję, że w chwili obecnej w Ministerstwie Zdrowia prowadzona jest szczegółowa analiza dotycząca wprowadzenia przedstawionych powyżej rozwiązań w systemie kształcenia pielęgniarek, a następnie rozważona będzie decyzja w przedmiotowej sprawie. Ponadto prowadzony jest dialog z przedstawicielami Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych oraz Ogólnopolskim Związkiem Zawodowym Pielęgniarek i Położnych w zakresie planowanych zmian oraz konsultacje robocze z Krajowym Koordynatorem do spraw uznawania kwalifikacji zawodowych w celu zapewnienia zgodności proponowanego systemu kształcenia z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/55/EU z dnia 20 listopada 2013 r. zmieniającą dyrektywę 2005/236/WE w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych i rozporządzenie (UE) nr 1024/2012 w sprawie współpracy administracyjnej za pośrednictwem systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym (rozporządzenie w sprawie IMI).

Podsumowując, prace nad ewentualnymi zmianami w systemie kształcenia trwają, żadne ostateczne decyzje jeszcze nie zapadły, obydwie ścieżki kształcenia są w fazie koncepcji, a regulacje ustawowe nie są prowadzone. W dalszych pracach prowadzonych w przedmiotowym zakresie zostanie wzięta pod uwagę opinia przedstawicielek środowiska pielęgniarek i położnych.

Jednocześnie odnosząc się do pytania dotyczącego podwyżek dla pielęgniarek informuję, iż w trosce o zapewnienie właściwego miejsca pielęgniarkom i położnym w systemie świadczeń opieki zdrowotnej oraz dbając o bezpieczeństwo i jakość opieki nad pacjentami, a także mając na uwadze zwiększenie liczby wykwalifikowanych kadr, w dniu 23 września 2015 r. zostało podpisane porozumienie przez Ministra Zdrowia, Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia oraz środowisko pielęgniarek i położnych – reprezentowane przez Naczelną Radę Pielęgniarek i Położnych w sprawie planowanego wzrostu wynagrodzeń pielęgniarek i położnych. Realizując zawarte Porozumienie Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. poz. 1400 i 1628) zapewniające dodatkowe środki finansowe na świadczenia udzielane przez pielęgniarki i położne.

Zakończono I etap realizacji przedmiotowego rozporządzenia, zgodnie z którym wzrostem wynagrodzeń objęto od 1 września 2015 r. pielęgniarki i położne wykonujące zawód i bezpośrednio realizujące świadczenia opieki zdrowotnej u świadczeniodawców posiadających umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia, z wyłączeniem umowy w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna, bez względu na formę zatrudnienia.

Od 1 stycznia 2016 r. realizowany jest II etap, w ramach którego wzrostem wynagrodzeń są obejmowane pielęgniarki i położne realizujące świadczenia z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, dla których jednostką rozliczeniową jest roczna stawka kapitacyjna, a od 1 września 2016 r. nastąpi wzrost wynagrodzeń pielęgniarek i położnych realizujących świadczenia w zakresie nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, finansowane na podstawie stawek ryczałtowych, stosownie do wielkości obszaru zabezpieczenia. Realizacja przepisów ww. rozporządzenia przez podmioty lecznicze, na terenie całego kraju, podlega stałemu monitoringowi Narodowego Funduszu Zdrowia.

W ramach przedmiotowego rozporządzenia zapewniono coroczny (do 2019 r.) wzrost średniego miesięcznego wynagrodzenia dla pielęgniarek w wysokości 400 zł rocznie (4 x 400) oraz wprowadzono mechanizm gwarantujący utrzymanie uzyskanych podwyżek po 2019 r.

Obecnie, zgodnie z ww. rozporządzeniem, pielęgniarki i położne otrzymują dodatkowe środki finansowe w wysokości 400 zł, na okres od dnia 1 września 2015 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. Kwota ta stanowi kwotę „brutto brutto”, tzn. wliczone są w niej - dodatek za pracę w porze nocnej i dodatek za pracę w niedzielę i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, wraz ze składnikami na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy, tj. wynagrodzenie wraz z pochodnymi.

Jak wspomniano powyżej przedmiotowe rozporządzenie zapewnia dalszy średni wzrost miesięcznego wynagrodzenia wraz z pochodnymi o:

1) 800 zł od dnia 1 września 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r., w tym kwotę 400 zł wskazaną powyżej;

2) 1200 zł od dnia 1 września 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2018 r., w tym kwotę, o której mowa w pkt 1;

3) 1600 zł od dnia 1 września 2018 r. do dnia 31 sierpnia 2019 r., w tym kwotę, o której mowa w pkt 2.

Ponadto informuję, że aktualnie w ramach Trójstronnego Zespołu do Spraw Ochrony Zdrowia, będącego zespołem branżowym przy Radzie Dialogu Społecznego, prowadzone są prace nad rozwiązaniem systemowym normującym kwestię wynagrodzeń w ochronie zdrowia. W dniu 4 kwietnia br. Ministerstwo Zdrowia przedstawiło partnerom społecznym wstępną propozycję projektu ustawy o minimalnym wynagrodzeniu pracowników podmiotów wykonujących działalność leczniczą, która ma stanowić materiał wyjściowy dla opracowywanego rozwiązania docelowego. W toku dyskusji nad tą propozycją zarówno strona związkowa, jak i strona pracodawców podkreślały konieczność wskazania źródeł finansowania wszelkich rozwiązań dotyczących kwestii płacowych. Z inicjatywy członków Zespołu dodatkowo powołany został podzespół roboczy do spraw projektu ustawy w sprawie minimalnego wynagrodzenia pracowników podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Podczas posiedzenia Trójstronnego Zespołu do Spraw Ochrony Zdrowia, które odbyło się w dniu 21 czerwca br. Minister Zdrowia Konstanty Radziwiłł przedstawił wstępny projekt ustawy regulującej minimalne wynagrodzenia zasadnicze pracowników medycznych podmiotów leczniczych. Podstawowym założeniem projektowanego rozwiązania jest ustanowienie dla pracowników medycznych zatrudnionych w podmiotach wykonujących działalność leczniczą wysokości minimalnych wynagrodzeń zasadniczych stanowiących krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia oraz współczynnika pracy określonego dla każdej z grup zawodowych. Strona pracodawców oraz NSZZ „Solidarność” i OPZZ uznali za zasadne prowadzenie przez Ministerstwo Zdrowia dalszych prac nad projektem przedmiotowej regulacji. Partnerzy społeczni wnioskowali o prowadzenie prac legislacyjnych bez zbędnej zwłoki. Forum Związków Zawodowych wstrzymało się od głosu i zapowiedziało zgłoszenie swojego stanowiska co do trybu prowadzenia prac nad tym projektem w terminie późniejszym. Obecnie projekt ustawy podlega konsultacjom wewnątrzresortowym.

Mając powyższe na uwadze pragnę jednak zapewnić, że realizacja podwyżek wynagrodzeń dla pielęgniarek i położnych będzie kontynuowana na dotychczasowych zasadach.

Przewiduje się, że wdrożenie ww. mechanizmów dot. wzrostu wynagrodzenia pielęgniarek i położnych wpłynie na poprawę warunków pracy tych grup zawodowych oraz spowoduje, że pielęgniarki i położne pracujące w polskim systemie ochrony zdrowia nie będą rezygnowały z wykonywania zawodu, a absolwenci kierunków pielęgniarstwo i położnictwo chętniej, niż dotychczas będą podejmować zatrudnienie w zawodzie. Zakłada się także, że działania podjęte na rzecz wzrostu wynagrodzeń pielęgniarek i położnych wpłyną również na zwiększone zainteresowanie młodzieży podejmowaniem nauki w tych zawodach, a pośrednio przyczynią się do wzrostu wskaźnika zatrudnienia pielęgniarek i położnych w Polsce. Jednocześnie powyższe działania mają także na celu zapewnienie stabilności zawodowej pielęgniarek i położnych oraz zapobieganie zjawisku ewentualnej emigracji zarobkowej tych grup zawodowych do krajów UE w kolejnych latach.

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia Marek Tombarkiewicz