czwartek, 29 grudzień 2016

Interpelacja nr 8324 w sprawie finansowania środowiskowych domów samopomocy w roku 2017 oraz w latach następnych

Do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

Wszystko na to wskazuje, że Środowiskowe Domy Samopomocy w trakcie rządów Prawa i Sprawiedliwości będą "klepać biedę". W myśl ustawy z sierpnia 2015 roku, którą podpisał i komplementował prezydent Andrzej Duda, dotacja na jednego podopiecznego placówki miała być systematycznie zwiększana przez najbliższe 2 lata. Zgodnie z planem, w 2016 roku dotacja ta wyniosła 200 proc. kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. 1268 zł. W 2017 roku wspomniane kryterium miało wzrosnąć do 230 proc. widując kwotę dotacji do 1458 zł, natomiast w 2018 roku do 250 proc. czyli 1585 zł.

Pani Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Elżbieta Bojanowska wizytując pod koniec listopada tego roku Środowiskowy Dom Samopomocy w Oleśnicy powiedziała: „Takie spotkania są dla nas największą inspiracją. Jesteście tymi osobami, które powodują, że trzeba myśleć jak rozwijać system oraz wspierać was na co dzień”. Ileż trzeba nosić w sobie obłudy i hipokryzji, by goszcząc w domu osób naznaczonych przez los, obiecywać im lepsze czasy, wiedząc że takowe za rządów PiS-u nie nadejdą. Rząd zdecydował bowiem, o czym pani minister już wtedy wiedziała, o zamrożeniu dotacji dla podopiecznych ŚDS-ów w budżecie na 2017 rok, na poziomie z roku bieżącego. Ograniczenie środków, wbrew przyrzeczeniu złożonemu mocą ustawy i rozporządzenia, jest nie tylko ciosem dla niepełnosprawnych wychowanków ŚDS-ów, ale również dowodem na lekceważenie przez rząd werdyktów prezydenta.

Jakby tego było mało, działaniom rządu wtórują wojewodowie. Wszyscy, jak jeden mąż, dokonują redukcji środków przeznaczanych na wsparcie ŚDS-ów. W swoich zapędach idą nawet dalej niż rada ministrów. Z korespondencji, którą kierują do kierownictwa placówek wynika, że wbrew ustaleniom dotacja województw nie będzie w 2017 roku wyższa, a nawet nie zostanie utrzymana na poziomie z bieżącego roku. W odbieraniu pieniędzy niepełnosprawnym wychowankom ŚDS-ów przoduje wojewoda łódzki, ustanawiając rekord najniższej dotacji w kwocie 1004 zł.

Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, z uwagi na wielki wysiłek jaki wkłada w realizację powierzonych mu zadań, powinno być traktowane przez stronę rządową jako partner. Aktualnie Stowarzyszenie prowadzi 44. ŚDS-y w całej Polsce, z których korzysta w jednym czasie ponad 1,5 tys. osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi. Zarządzający placówkami dokonują swoistego rodzaju cudu, sprawiając że opłata za uczestnictwo w ŚDS jest wciąż o połowę niższa aniżeli opłata za pobyt w Domach Pomocy Społecznej. Odbywa się to kosztem zatrważająco niskich uposażeń pracowników, od zawsze oscylujących na granicy pensji minimalnej i coraz niższym komfortem lokalowym podopiecznych.

Paradoksem jest, że rząd PiS-u ogranicza środki dla ŚDS-ów wtedy, gdy zapotrzebowanie na ich usługi rośnie. Na stronach internetowych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej można znaleźć informacje mówiące o tym, że popyt na wspomnianą formę opieki zaspokojony jest w niespełna 75 proc. Wystarczy przywołać dane za ubiegły 2015 rok, z których wynika, że z usług ŚDS-ów skorzystało 30 512 osób niepełnosprawnych, tj. o 10 proc. więcej, niż liczba oferowanych miejsc. Innymi słowy, ŚDS-y pomagają większej liczbie potrzebujących, aniżeli pozwala na to, i tak zaniżona, dotacja z budżetu państwa. Należy też wspomnieć, że do ŚDS trafiają osoby niepełnosprawne wymagające szczególnie intensywnej opieki, gdyż z uwagi na niski stopień funkcjonowania w życiu codziennym, nie są przyjmowani do Warsztatów Terapii Zajęciowej.

Kończąc, pragnę przestrzec, iż oszczędności poczynione przez rząd PiS-u na osobach niepełnosprawnych, nie wyniosą zaplanowanych w projekcie budżetu 132 mln zł. Zważywszy na szereg mechanizmów, o których nie czas i miejsce się rozwodzić, wstrzymanie podwyższenia finansowania ŚDS sprawi, że wspomniane oszczędności wyniosą o połowę mniej. Chcę również zauważyć, iż aktualnie rekordowo niskie bezrobocie oraz wzrastające zarobki w sferze prywatnej mogą doprowadzić do sytuacji, w której zabraknie osób do pracy zarówno w ŚDS-ach, jak i organizacjach o podobnym profilu. Jeżeli tak by się stało, to rząd i wojewodowie będą musieli zabezpieczyć w przyszłych budżetach znacznie większe sumy na realizację zadań z zakresu opieki nad osobami niepełnosprawnymi, które dziś wykonywane są za „pół darmo”.

Mając powyższe na uwadze, bardzo proszę o konkretne odpowiedzi na pytania:

1) Co jest powodem wstrzymania podwyższania finansowania ŚDS w 2017 roku?

2) Czy wstrzymanie podwyższania finansowania ŚDS stoi w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa?

3) Ile środków, utraci średnio jeden ŚDS, w związku ze wstrzymaniem podwyższania ich finansowania?

4) Jaka jest prognoza dotycząca poziomu finansowania ŚDS w 2018 roku i latach następnych?

5) Dlaczego wojewodowie ograniczają finansowanie ŚDS na obszarze swojej właściwości?

6) Bardzo proszę o informację zbiorczą, którzy wojewodowie i dlaczego zmniejszają finansowanie ŚDS.

7) Czy rząd zaplanował na 2017 rok, inne niż finansowe, formy wsparcia ŚDS?

Uprzejmie proszę o klarowne oddzielanie odpowiedzi na każde z pytań.

Zgłaszający: Lidia Gądek

 

Odpowiedź na interpelację nr 8324 w sprawie finansowania środowiskowych domów samopomocy w roku 2017 oraz w latach następnych

Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Lidii Gądek z dnia 13 grudnia 2016 r., w sprawie finansowania środowiskowych domów samopomocy w roku 2017 oraz w latach następnych, uprzejmie wyjaśniam, że wbrew obawom Pani Poseł, środowiskowe domy samopomocy w 2017 roku będą finansowane na poziomie tegorocznej dotacji (1268 zł na 1 uczestnika miesięcznie).

Ustawa z dnia 2 grudnia 2016 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2017 (Dz. U z 2016 r., poz. 1984) w art. 22 wprowadziła zmianę do ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1310). Zgodnie z nią art. 2 tej ustawy otrzymał brzmienie:

„Art. 2. 1. W latach 2016 i 2017 kwota dotacji, o której mowa w art. 51c ust. 3 pkt 1 ustawy, o której mowa w art. 1, wynosi 200%.

2. W roku 2018 kwota dotacji, o której mowa w art. 51c ust. 3 pkt 1 ustawy, o której mowa w art. 1, wynosi 230%”.”

W efekcie, w roku 2017 poziom dotacji celowej na działalność ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi zostanie na dotychczasowym poziomie, tj. 200% (poziom z roku 2016 zwiększony w stosunku do roku 2015). W roku 2018 wyniesie 230%, a od roku 2019 będzie wynosił 250%, zgodnie z brzmieniem art. 51c ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zmiana ta nie stanowi więc obniżenia finansowania środowiskowych domów samopomocy, spowoduje jedynie przesunięcie przedmiotowego wzrostu o jeden rok kalendarzowy.

Chcę wyraźnie podkreślić, że w roku 2015, przed wejściem w życie zmian w zakresie finansowania środowiskowych domów samopomocy, kwoty dotacji w poszczególnych województwach (poza kilkoma wyjątkami) oscylowały około kwoty 900-1000 zł. Podniesienie kwoty dotacji poprawiło więc sytuację finansową wielu środowiskowych domów samopomocy. Dotacja ta w założeniu miała wpłynąć na zwiększenie budżetów środowiskowych domów samopomocy w związku z rosnącymi kosztami utrzymania i poprawić sytuację finansową ich pracowników. W ocenie wielu dyrektorów tych jednostek, wzrost dotacji pozwolił na znaczną poprawę płac. Dlatego też informuję Panią Poseł, że przesunięcie wzrostu poziomu dotacji celowej na działalność środowiskowych domów samopomocy o jeden rok, nie będzie miało wpływu na obniżenie standardów pracy w tych jednostkach i nie będzie bezpośrednio dotyczyć ich uczestników.

Jednocześnie wyjaśniam, że w projekcie ustawy budżetowej na 2017 rok, środki zaplanowane w budżetach wojewodów na finansowanie działalności ŚDS zostały ustalone na poziomie dotacji z roku 2015, który nie zabezpieczał finansowania 1 uczestnika ŚDS w wysokości 1268 zł. miesięcznie. Dlatego też, w rezerwie celowej budżetu państwa zaplanowano środki na uzupełnienie dotacji na finansowanie ŚDS do wysokości 200% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, podobnie jak w roku bieżącym.

W dniu 8 listopada 2016 zostało skierowane pismo do Wojewodów, w którym Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej poinformowało o średniej miesięcznej wojewódzkiej kwocie dotacji na jednego uczestnika środowiskowego domu samopomocy, obowiązującej w roku 2017 (tj. 1.268 zł). Ministerstwo zebrało także zapotrzebowania na środki na finansowanie bieżącej działalności ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi zaplanowane w części 83 – Rezerwy celowe, w poz. 25 projektu ustawy budżetowej na rok 2017.

Równolegle podjęto działania w celu przeniesienia środków zaplanowanych w rezerwie celowej budżetu państwa na wzrost dotacji dla ŚDS, do budżetów wojewodów, w ramach autopoprawki do projektu budżetu na 2017 rok. Projekt ustawy budżetowej na 2017 rok, uwzględniający autopoprawkę, został przyjęty już przez Sejm RP.

Odnosząc się do uwagi Pani Poseł odnośnie liczby osób, które skorzystały z usług ŚDS (większa niż liczba miejsc) informuję, że osoby kierowane są do środowiskowych domów samopomocy na czas określony, niezbędny do realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego. Dlatego nie jest niczym nadzwyczajnym, że w ciągu roku z usług w środowiskowych domach samopomocy korzysta więcej osób niż liczba miejsc w tych jednostkach, bowiem na zwalniane miejsca kierowane są kolejne osoby Ale zgadzam się z Panią Poseł, że zapotrzebowanie na pomoc w tej formie jest duże, a są jeszcze w Polsce powiaty, na terenie których nie funkcjonują takie domy.

W związku z powyższym informuję, że w roku 2017 poziom dotacji celowej na działalność ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi pozostanie na dotychczasowym, stabilnym poziomie. Dodatkowo w projekcie budżetu na 2017 r. w rezerwie celowej budżetu państwa pozostającej w gestii ministra właściwego ds. zabezpieczenia społecznego, zaplanowano także środki na rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, w tym środowiskowych domów samopomocy.

Jednocześnie należy podkreślić, że rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, jako zadanie z zakresu administracji rządowej, należy do priorytetowych działań Ministerstwa i dlatego też będę w dalszym ciągu dokładała starań, aby zapewnić odpowiednie środki na realizację tego zadania. W 2016 roku środki przeznaczone na rozwój sieci ośrodków wsparcia pozwoliły m.in. na uruchomienie 16 nowych środowiskowych domów samopomocy (w tym 3 w powiatach gdzie jeszcze nie funkcjonowały takie jednostki) i 443 nowych miejsc w środowiskowych domach samopomocy.

Odnosząc się do pytań szczegółowych, wyjaśniam:

Ad 1. Ustawą z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. poz. 1310) ustalono, że docelowo poziom dotacji na 1 uczestnika nie może być niższy niż 250% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a poziom dotacji na 1 uczestnika klubu samopomocy w wysokości nie niższej niż 80% kryterium dochodowego. Jednocześnie ustalono okres przejściowy na dochodzenie do tego poziomu w środowiskowych domach samopomocy. Istotne jest, że procedowana wówczas ustawa odnosiła się do obowiązującego wówczas kryterium dochodowego, które wynosiło 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej.
W związku z czym przedmiotowa dotacja miała wynosić w roku 2016 - 1084 zł, w 2017 r. - 1246,60 zł, a w roku 2018 - 1355 zł.

Z uwagi na podwyższenie, od dnia 1 października 2015 r. kryterium dochodowego (do wysokości 634 zł), planowana dotacja w roku 2016 wzrosła do 1268 zł, w roku 2017 do 1.458,20 zł, a w roku 2018 do 1585 zł.

Zatem kwota dotacji, która obowiązuje w roku bieżącym i obowiązywać będzie także w roku 2017 jest wyższa, niż kwota dotacji wyliczona na rok 2017 zgodnie z uprzednio obowiązującym kryterium. Ta sytuacja zdecydowała o przesunięciu terminu wzrostu dotacji w środowiskowych domach samopomocy o jeden rok.

Ad 2. Wstrzymanie podwyższania finansowania ŚDS nie stoi w sprzeczności z obowiązującymi przepisami, ponieważ odpowiednią zmianę przepisów wprowadzono w art. 22 ustawy z dnia 2 grudnia 2016 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2017 (Dz. U z 2016 r., poz. 1984).

Ad 3. Żaden środowiskowy dom samopomocy nie utraci środków w związku z przesunięciem wzrostu dotacji o jeden rok. Dotacja w roku 2017 pozostaje na poziomie nie niższym niż 1268 zł na 1 uczestnika miesięcznie.

Ad 4. Zgodnie z w/w ustawą z dnia 2 grudnia 2016 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2017 (Dz. U z 2016 r., poz. 1984) w roku 2018 dotacja wynosić będzie nie mniej niż 1.458,20 zł, a w roku 2019 nie mniej niż 1585 zł.

Ad 5 i 6. W ramach prac nad projektem budżetu na 2017 rok wojewodowie, zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Finansów, na finansowanie ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi zaplanowali w swoich projektach budżetu środki na poziomie budżetu planowanego na rok 2015, natomiast środki na wzrost dotacji w 2017 roku (do wysokości 1268 zł na 1 uczestnika) zostały zaplanowane podobnie jak w roku 2016 w rezerwie celowej budżetu państwa na pomoc społeczną w projekcie budżetu na 2017. Na wniosek Ministra rodziny Pracy i Polityki Społecznej w ramach autopoprawki do projektu ustawy budżetowej na 2017 rok, środki z rezerwy celowej budżetu państwa zostały przeniesione do budżetów wojewodów, odpowiednio do zgłoszonych przez województwa potrzeb.

Ad 7. Jak już wcześniej zaznaczyłam w rezerwie celowej budżetu państwa zaplanowano środki na rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, w tym na zadania związane ze standaryzacją środowiskowych domów samopomocy. Nie przewiduje się innych form wsparcia tych jednostek.

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Elżbieta Bojanowska