środa, 05 kwiecień 2017

Interpelacja nr 10804 i odpowiedź w sprawie doinwestowania Grupy Polimex-Mostostal przez spółki z kluczowym udziałem Skarbu Państwa oraz działania Ministerstwa Energii w tym obszarze

Do prezesa Rady Ministrów.

Pragnę zwrócić uwagę Pani Premier na sytuację związaną z grupą kapitałową Polimex-Mostostal. Otóż wyniki wspomnianej grupy kapitałowej po bardzo złej sytuacji w latach poprzednich oraz lekkim wzroście w 2015 r. ponownie w 2016 r. znacząco się pogorszyły. Grupa nie potrafiła kolejny raz skutecznie przeprowadzić restrukturyzacji oraz pozyskać kontraktów, które generowałyby w czasie realizacji dodatnią marżę wystarczającą na pokrycie kosztów realizacji i funkcjonowania grupy. Dotyczy to również segmentu energetyka. Jak wynika z opublikowanego sprawozdania spółki za III kwartał 2016 r. problemy finansowe Polimex-Mostostal wynikają głównie ze spornej realizacji kontraktów na rzecz GDDKiA oraz błędnej kalkulacji wyceny ofert w szczególności w zakresie ryzyk realizacyjnych, składanych w postępowaniach o zamówienie publiczne. Podkreślenia ponadto wymaga to, że Polimex-Mostostal jest generalnym wykonawcą m.in. budowy nowego bloku energetycznego o mocy 1075 MWe na parametry nadkrytyczne w Elektrowni Kozienice, którego inwestorem jest ENEA S.A., a także jest zaangażowana w inwestycję w Opolu – dwa bloki każdy po 900 MWe (PGE S.A.).

Należy również przy tym nadmienić, iż aktualna strategia Polimex-Mostostal zakładała, że Grupa do 2020 roku nie będzie dokapitalizowana przez akcjonariuszy, a nadwyżki środków pieniężnych generowane będą z realizacji projektów strategicznych i rozwoju działalności spółek segmentowych.

W kontekście powyższego oraz pogarszającej się sytuacji finansowej Spółki, w dniu 15 września 2016 r. Pan Minister Energii zapowiedział „ratowanie” Polimexu-Mostostal. W konsekwencji podjętych przez resort energii działań Enea, Energa, PGE i PGNiG Technologie objęły łącznie 150 mln, czyli po 37,5 mln akcji Polimeksu-Mostostal w ramach przeprowadzonego podwyższenia kapitału. Cena emisyjna akcji została ustalona na 2 zł, co daje łączne dokapitalizowanie Polimex-u na poziomie 300 mln zł. W wyniku dokapitalizowania i odkupu pakietu akcji SPV Operator inwestorzy objęli łącznie 65,9 proc. akcji (według nowej struktury akcjonariatu). Należy zwrócić uwagę, że np. Enea po raz pierwszy upubliczniła informację o podjęciu działań dotyczących zaangażowania kapitałowego w Polimex w raporcie bieżącym z dnia 6.12.2016 r., a więc dopiero przeszło 2 miesiące po zapowiedzi Ministra Energii. Dodatkowo spółka ta, jeszcze przed objęciem akcji Polimex-Mostostal oświadczyła, że nie będzie żądać kar umownych od Polimex-Mostostal, z tytułu opóźnienia w realizacji kluczowego projektu, jakim jest budowa bloku w Kozienicach (przesunięcie terminu zakończenia budowy z lipca na grudzień 2017 r.).

W świetle powyższych informacji i podjętych działań, zwracam się do Pani Premier o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

  1. Czy fakt zaangażowania kapitałowego ze strony spółek giełdowych z kluczowym udziałem Skarbu Państwa, a nadzorowanych przez Ministerstwo Energii nie nosi znamion ręcznego sterowania spółkami giełdowymi, które przypomnę co do zasady mają dbać o wzrost wartości dla wszystkich ich akcjonariuszy, w tym mniejszościowych? Jakie w tym kontekście jest biznesowe uzasadnienie zaangażowania się kapitałowego spółek Enea, Energa, PGE i PGNiG Technologie w Polimex-Mostostal?
  2. Dlaczego Minister Energii inicjuje działania mające na celu realizację projektów „narzuconych“ przez kluczowego akcjonariusza spółek Enea, Energa, PGE i PGNiG Technologie, a które to projekty nie wynikają ze strategii tych podmiotów? Proszę również o odniesienie się do powyższego w kontekście podstawowych zasad ładu korporacyjnego obowiązującego spółki giełdowe i zasad szczególnej ochrony akcjonariuszy mniejszościowych;
  3. Jak uzasadni Pani łamanie lub obchodzenie przepisów o zamówieniach publicznych, polegające na odstąpieniu od naliczania należnych spółce ENEA S.A. kar umownych, a tym samym de facto przejmowanie przez tę spółkę strat na projektach, które wygrał Polimex?;
  4. Jak uzasadni Pani łamanie zasad uczciwej konkurencji w świetle oświadczenia ENEA S.A. o braku naliczania kar umownych wobec Polimex-Mostostal? Przypomnę, że w konkurencyjnej gospodarce rynkowej brak realizacji kontraktu wiąże się z odsunięciem danego wykonawcy i wykonawstwem zastępczym, a działanie nadzorowanej przez resort energii spółki daje podstawę konkurentom Polimex-u do zarzucania łamania przepisów prawa zamówień publicznych. W tym też kontekście jak wytłumaczy Pani brak reakcji na powyższe ze strony UOKiK?;
  5. Czy Pani zdniem nie ma ryzyka potraktowania podwyższenia kapitału zakładowego spółki Polimex-Mostostal dokonanego przez podmioty Enea, Energa, PGE i PGNiG Technologie jako pomocy publicznej (tylko spółki, gdzie decydujący wpływ ma Skarb Państwa, zdecydowały się na dokapitalizowanie Polimex-u). W tym też kontekście jak wytłumaczy Pani również brak reakcji na powyższe ze strony UOKiK;
  6. Dlaczego inforacje poufne związane z planowanym dokapitalizowaniem spółki Polimex-Mostostal przez podmioty nadzorowane przez Skarb Państwa, a będące również spółkami publicznymi są podawane przez Ministra Energii, a nie same zainteresowane podmioty? Powyższe może świadczyć o nierównym dostępie akcjonariuszy spółek publicznych do danych i informacji, na podstawie których padła zapowiedź Ministra Energii o ratowaniu Polimex-u. W tym też kontekście jak wytłumaczy Pani również brak reakcji na powyższe ze strony KNF (brak realizacji swojej roli na rynku kapitałowym)?. Przypomnę, że po upublicznieniu wypowiedzi Ministra Energii o ratowaniu Polimex-u, notowania akcji tej spółki wzrosły o 12,4%. Czy zatem właściwy urząd powołany do weryfikowania wykorzystywania informacji poufnych i dostępu do nich, jakim jest KNF, bada lub badał tę sprawę, a jeśli tak, to jakie są wyniki kontroli?

Proszę o udzielenie szczegółowych wyjaśnień w powyższym zakresie.

Zgłaszający: Zdzisław Gawlik

 

Odpowiedź na interpelację nr 10804 w sprawie doinwestowania Grupy Polimex-Mostostal przez spółki z kluczowym udziałem Skarbu Państwa oraz działania Ministerstwa Energii w tym obszarze

Pytanie  1:  Czy  fakt  zaangażowania  kapitałowego  ze  strony  spółek  giełdowych     z kluczowym udziałem Skarbu Państwa, a nadzorowanych przez Ministerstwo Energii nie nosi znamion ręcznego sterowania spółkami giełdowymi, które przypomnę co do zasady mają dbać o wzrost wartości dla wszystkich ich akcjonariuszy, w tym mniejszościowych? Jakie w tym kontekście jest biznesowe uzasadnienie zaangażowania się kapitałowego spółek Enea,  Energa, PGE i PGNiG Technologie w Polimex-Mostostal?

Jednym z kluczowych wyzwań sektora energetycznego jest przeprowadzenie  programu inwestycyjnego, który zapewni utrzymanie mocy energetycznych w Polsce. Istotna część inwestycji w sektorze energetycznym w najbliższych latach w Polsce będzie realizowana przez wiodące podmioty sektora elektroenergetycznego prowadzące w ramach swoich grup energetycznych działalność w zakresie m. in. wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej oraz wytwarzania, przesyłu i dystrybucji ciepła.
Obecnie rynek budownictwa energetycznego opiera się na niewielkiej liczbie podmiotów, które  posiadają  kompetencje  lub  potencjał  do  realizacji  dużych  inwestycji.  Z punktu  widzenia  koncernów   energetycznych   istotne   jest,   aby   sektor   wykonawczy w sektorze energetyki  charakteryzował  się wysoką wiarygodnością.  Stąd jedną  z  inicjatyw

strategicznych w tym zakresie jest właśnie zaangażowanie kapitałowe w spółkę wykonawczą w segmencie energetyki, posiadające znaczący udział w obecnie realizowanych projektach oraz wzmocnienie jej potencjału kompetencyjnego i finansowego.
Transakcja jest zgodna z celami strategicznymi Spółek zaangażowanych w projekt. Inwestycja jest nakierowana na osiągnięcie oczekiwanej stopy zwrotu oraz poprawę konkurencyjności na rynku wykonawców infrastruktury energetycznej. Realizacja obu przesłanek   inwestycyjnych    nastąpi   poprzez   wzmocnienie   pozycji   finansowej   Spółki  i poprawę efektywności jej działania, w tym w zakresie procesu pozyskiwania i zarządzania projektami inwestycyjnymi.

Pytanie 2: Dlaczego Minister Energii inicjuje działania mające na celu realizację projektów  „narzuconych“   przez  kluczowego   akcjonariusza  spółek  Enea,   Energa,   PGE i PGNiG Technologie, a które to projekty nie wynikają ze strategii tych podmiotów? Proszę również o odniesienie się do powyższego w kontekście podstawowych zasad ładu korporacyjnego obowiązującego spółki giełdowe i zasad szczególnej ochrony akcjonariuszy mniejszościowych.

Biorąc pod uwagę, że spółki energetyczne zrealizują do 2020 r. wielomiliardowe inwestycje, ryzykiem związanym z realizacją programu inwestycyjnego jest możliwość spiętrzenia zamówień, którym  rynek  wytwórców  infrastruktury  energetycznej  nie  będzie w stanie sprostać. Jest  to  związane  ze  specyfiką  rynku  budownictwa  infrastrukturalnego, na którym sytuacja braku równowagi miała już miejsce  i czego  konsekwencją były kłopoty  z terminowym realizowaniem dużych inwestycji. Z tej perspektywy, zaangażowanie kapitałowe w Polimex-Mostostal SA miało na celu utrzymanie i docelowo poprawę konkurencyjności na tym rynku i w efekcie, zmitygowanie opisanego powyżej ryzyka związanego z realizacją programu inwestycyjnego. Przewidywanie sytuacji rynkowej to elementarna kompetencja menadżerska i użycie terminu „narzucanie” jest nieuprawnione.
Ponadto należy zaznaczyć, że Spółki wymienione w interpelacji posiadają wewnętrzne procedury    dotyczące    przeprowadzania    inwestycji    kapitałowych,    które    wynikają     z obowiązującego ładu korporacyjnego oraz przepisów prawa. Inwestycja w Polimex- Mostostal SA odbyła się z poszanowaniem tych procedur i poprzedzona była pozyskaniem wszelkich zgód zarówno korporacyjnych, jak i wymaganych prawem.

Pytanie 3: Jak uzasadni Pani łamanie lub obchodzenie przepisów o zamówieniach publicznych, polegające na odstąpieniu od naliczania należnych spółce ENEA SA kar umownych, a tym samym de facto przejmowanie przez tę spółkę strat na projektach, które wygrał Polimex?
Budowa  nowoczesnego  bloku  na  parametry  nadkrytyczne  o  mocy  1075  MW      w Elektrowni Kozienice jest priorytetem Grupy Enea, a projekt jest już bardzo zaawansowany. Cała inwestycja, na którą składa się około 30 tys. szczegółowych zadań, jest już gotowa w ponad 94 proc. Projekt realizowany jest przez Konsorcjum Wykonawcze, którego liderem jest Mitsubishi Hitachi Power Systems Europe. Enea Wytwarzanie  zawarła   z konsorcjum firm Mitsubishi Hitachi Power Systems Europe i Polimex-Mostostal aneks terminowy do umowy budowy bloku energetycznego w Elektrowni Kozienice. Aneks przedłuża termin realizacji inwestycji do dnia 19 grudnia 2017 roku. Przesunięcie terminu realizacji inwestycji o około pięć miesięcy wynika z przyczyn obiektywnych, niezależnych od stron umowy. Zawarcie aneksu nie zmienia wartości umowy podpisanej z Konsorcjum Mitsubishi Hitachi Power Systems Europe i Polimex-Mostostal na budowę bloku, a dyscyplinowanie wykonawcy nie wniesie zamawiającemu wartości..

Pytanie 4: Jak uzasadni Pani łamanie zasad uczciwej konkurencji w świetle oświadczenia ENEA SA o braku naliczania kar umownych wobec Polimex-Mostostal? Przypomnę, że w konkurencyjnej  gospodarce rynkowej brak realizacji kontraktu wiąże się      z odsunięciem danego wykonawcy i wykonawstwem zastępczym, a działanie nadzorowanej przez resort energii spółki daje podstawę konkurentom Polimex-u do zarzucania łamania przepisów prawa zamówień publicznych. W tym też kontekście jak wytłumaczy Pani brak reakcji na powyższe ze strony UOKiK?

Aktem prawnym regulującym działalność Prezesa UOKiK oraz nadającym mu odpowiednie normy kompetencyjne jest ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. 2017, poz. 229, dalej: „u.o.k.k.”). Celem tej ustawy  jest wyrażona w art. 1 ochrona konkurencji oraz konsumentów, która jest każdorazowo podejmowana w interesie publicznym, polegającym na zapewnieniu właściwego funkcjonowania rynku. Samo naruszenie interesu publicznego ma miejsce wówczas, gdy zachowanie przedsiębiorcy narusza bądź też potencjalnie może naruszyć konkurencję jako zjawisko o charakterze instytucjonalnym. Zakresem ochrony konkurencji, która jest realizowana  przez  Prezesa  UOKiK  objęte  są  wszelkie  działania  podejmowane  w  celu

przeciwdziałaniu praktykom wymierzonym w mechanizmy funkcjonowania wolnej konkurencji, rozumianym jako porozumienia ograniczające konkurencję oraz nadużywanie pozycji dominującej. Tylko te przejawy naruszenia konkurencji dają podstawę do interwencji Prezesowi UOKiK i podjęcia działań przewidzianych prawem.
Tymczasem decyzja ENEA SA o braku naliczenia kary umownej wobec Polimex- Mostostal  nie   wydaje   się   mieć   charakteru   praktyki   antykonkurencyjnej   rozumianej  w ww. zakresie. Prezes UOKiK nie może badać ani reagować na decyzje biznesowe podejmowane przez niezależnych przedsiębiorców, w tym na sposób realizacji umowy, tak długo, jak nie wypełniają one znamion praktyk antykonkurencyjnych. Niepobranie kary umownej przez jednego z przedsiębiorców nie wypełnia znamion którejkolwiek z zakazanych praktyk.

Pytanie 5: Czy Pani zdaniem nie ma ryzyka potraktowania podwyższenia kapitału zakładowego spółki Polimex-Mostostal dokonanego przez podmioty Enea, Energa, PGE i PGNiG Technologie jako pomocy publicznej (tylko spółki, gdzie decydujący wpływ ma Skarb Państwa, zdecydowały się na dokapitalizowanie Polimex-u). W tym też kontekście jak wytłumaczy Pani również brak reakcji na powyższe ze strony UOKiK?

Uprzejmie informuję, że zgodnie z postanowieniami sekcji 4.2 Zawiadomienia  Komisji  w  sprawie  pojęcia  pomocy  państwa  w  rozumieniu  art.  107  ust.  1  Traktatu       o funkcjonowaniu Unii Europejskiej należy stwierdzić, że dokapitalizowanie spółki przez akcjonariuszy,  w  których  decydujący  wpływ  ma  Skarb  Państwa,  nie  jest  jednoznaczne   z uznaniem tego dokapitalizowania za pomoc publiczną. Jeżeli transakcje ekonomiczne realizowane są zgodnie z normalnymi warunkami rynkowymi, transakcje takie nie stanowią pomocy publicznej. W celu stwierdzenia, czy dana transakcja stanowi pomoc publiczną, należy przeprowadzić tzw. test prywatnego inwestora. Zadaniem testu jest wykazanie, czy prywatny inwestor (którego głównym celem jest maksymalizacja zysków), porównywalnej wielkości, w porównywalnych warunkach rynkowych zachowałby się w danej sytuacji tak samo, jak planuje to zrobić podmiot publiczny. Warto w tym miejscu podkreślić, że sam fakt np. niekorzystnej w danym momencie sytuacji ekonomicznej podmiotu, którego dotyczy badana transakcja, w żadnym stopniu nie przesądza odgórnie o nierynkowym charakterze podjętej decyzji inwestycyjnej. Elementem decydującym jest jedynie to, czy prywatny inwestor zachowałby się w identycznej sytuacji w taki sam sposób jak podmiot publiczny.

Zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej opiniowaniu przez Prezesa UOKiK podlegają projekty programów pomocowych (również tych, które przewidują udzielanie pomocy w ramach wyłączeń grupowych), projekty pomocy indywidualnej, a także pomocy indywidualnej na restrukturyzację. Opinia taka zawiera m.in. stanowisko, czy projekt przewiduje udzielanie pomocy publicznej, stanowisko w sprawie zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem oraz ewentualne propozycje zmian w projekcie w celu zapewnienia  zgodności  jego postanowień ze wspólnym rynkiem. W przypadku pomocy indywidualnej (jedynie taka pomoc mogła wystąpić w przedmiotowej sprawie) z wnioskiem o wydanie opinii zwraca się do Prezesa UOKiK podmiot udzielający pomocy.
Inwestycja w Polimex-Mostostal  SA została poprzedzona analizą ryzyk związanych   z tą inwestycją, przy wykorzystaniu powszechnie stosowanych na rynku metod i narzędzi. Spółki przed dokonaniem dokapitalizowania zleciły przeprowadzenie Testu Prywatnego Inwestora. Wnioski analizy potwierdziły, że przed podjęciem decyzji odnośnie realizacji inwestycji istniały podstawy do uznania, iż znalazłby się prywatny inwestor, który byłby skłonny przyjąć warunki inwestycji. Tym samym stwierdzono, że warunki, na jakich Spółki zdecydowały się przeprowadzić inwestycję, można było uznać za rynkowe.

Pytanie 6: Dlaczego informacje poufne związane z planowanym dokapitalizowaniem spółki Polimex-Mostostal przez podmioty nadzorowane przez Skarb Państwa, a będące również spółkami publicznymi są podawane przez Ministra Energii, a nie same zainteresowane podmioty? Powyższe może świadczyć o nierównym dostępie akcjonariuszy spółek publicznych do danych i informacji, na podstawie których padła zapowiedź Ministra Energii o ratowaniu Polimex-u. W tym też kontekście jak wytłumaczy Pani również brak reakcji na powyższe ze strony KNF (brak realizacji swojej roli na rynku kapitałowym)?. Przypomnę, że po upublicznieniu wypowiedzi Ministra Energii o ratowaniu Polimex-u, notowania  akcji  tej  spółki  wzrosły   o  12,4%.  Czy  zatem  właściwy   urząd  powołany      do weryfikowania wykorzystywania informacji poufnych i dostępu do nich, jakim jest KNF, bada lub badał tę sprawę, a jeśli tak, to jakie są wyniki kontroli?

Uprzejmie informuję, że  od  dnia  3  lipca  2016  r.  uczestnicy  rynku  kapitałowego  są zobowiązani do stosowania przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 roku w sprawie nadużyć na rynku  („rozporządzenie  MAR”).  Uzupełnieniem  rozporządzenia  MAR  są  akty  delegowane oraz

wykonawcze przyjęte przez Komisję Europejską. Regulacje te zastąpiły dotychczas obowiązujące przepisy prawa polskiego, stanowiące implementację dyrektywy 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 roku w sprawie wykorzystywania poufnych informacji i manipulacji na rynku. Dla uczestników rynku oznacza to konieczność bezpośredniego stosowania przepisów rozporządzenia MAR i pomijania nie uchylonych jeszcze polskich przepisów regulujących materię m.in. wykorzystania informacji poufnej.     W dniu 23 marca 2017 r. Prezydent podpisał ustawę z dnia 10 lutego 2017 r. o zmianie  ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz niektórych innych ustaw. Akt ten dostosowuje  polski  porządek  prawny  do  przepisów  dyrektywy  Parlamentu  Europejskiego i Rady 2014/57/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie sankcji karnych za nadużycia na rynku (dyrektywa w sprawie nadużyć na rynku - MAD) (Dz. Urz. UE L 173 z 12.06.2014,   str. 179). Ustawa wejdzie w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.

W dniu 15 września 2016 r. w Dzienniku Gazeta Prawna opublikowany został artykuł pt. „Polimex-Mostostal czeka na zastrzyk finansowy”, w którym wskazano, że „PGE, Enea, Tauron, Energa,  PGNiG  Termika  oraz  TF  Silesia  sprawdzają  możliwość  zaangażowania w grupie Polimex-Mostostal”. Informacja ta została rozpowszechniona także w serwisie Bloomberg oraz opublikowana na stronie http://budownictwo.wnp.pl i była dostępna przed rozpoczęciem notowań o godz. 9.00 w dniu 15 września 2016 r.
Urząd Komisji Nadzoru Finansowego na bieżąco monitoruje transakcje zawierane na rynkach   zorganizowanych   prowadzonych    przez    Giełdę    Papierów    Wartościowych   w Warszawie  SA  oraz  BondSpot  SA  pod  kątem  wykrywania  potencjalnych  nadużyć     w obrocie na tych rynkach. W ramach tych działań analizowane jest również otoczenie informacyjne związane z danymi zdarzeniami rynkowymi. Jak wynika z ustaleń Urzędu Komisji, po opublikowaniu przedmiotowej informacji przed sesją w dniu 15 września 2016 r., nastąpił wzrost kursu akcji spółki Polimex-Mostostal SA. W opinii KNF taki wzrost był naturalną reakcją inwestorów na pozytywną, ogólnodostępną informację, mimo że na tym etapie nie była to jeszcze informacja precyzyjna. Tendencja wzrostowa kursu akcji w takich sytuacjach jest uzasadniona i nie daje podstaw do uznania, iż doszło do wykorzystania informacji poufnej. Niezależnie od powyższego dokonano szczegółowej analizy otrzymywanych standardowo z Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie SA danych zawierających niepubliczne informacje o stronach transakcji giełdowych (członkach giełdy,  za pośrednictwem których zrealizowano transakcje) zawartych na  akcjach  Polimex- Mostostal SA na sesjach giełdowych przed dniem 15 września 2016 r. Zachowanie kursu,

a także analiza aktywności uczestników rynku w tym okresie również nie dały podstaw do formułowania tezy o potencjalnym wykorzystaniu tej informacji. Ponadto, z ustaleń Komisji Nadzoru Finansowego wynika, że o faktycznym rozpoczęciu rozmów, których celem było wypracowanie struktury potencjalnego zaangażowania kapitałowego w Polimex, spółki: Enea SA, Energa SA, PGE Polska Grupa Energetyczna SA, PGNiG SA oraz Polimex-Mostostal  SA  poinformowały  zgodnie  w  dniu  6  grudnia  2016  r.  Podjęte  przez  Urząd  Komisji     w odniesieniu do tej informacji działania sprawdzające także nie dały podstaw do sformułowania uzasadnionego podejrzenia wykorzystania informacji poufnej.

Odpowiadający: Andrzej Piotrowski - podsekretarz stanu w Ministerstwie Energii