czwartek, 21 kwiecień 2016

Interpelacja nr 1931 i odpowiedź w sprawie poprawy stanu miejskiej infrastruktury komunikacyjnej w ośrodkach regionalnych niebędących stolicami województw

Do ministra rozwoju.

Poprawa stanu miejskiej infrastruktury komunikacyjnej od kilku lat jest jednym z najpilniejszych wyzwań stojących przed samorządami polskich miast. Przez ostatnie lata dzięki dostępności funduszy unijnych z programów operacyjnych Infrastruktura i Środowisko oraz Rozwój Polski Wschodniej (na lata 2007-2013), a także regionalnych programów operacyjnych polskie miasta przy wsparciu działań samorządów innych szczebli oraz pomocy rządowej dokonały dużego postępu w zakresie budowy i przebudowy dróg wraz z infrastrukturą towarzyszącą, rozwoju sieci tramwajowych, wymiany i unowocześnienia taboru autobusowego oraz tramwajowego.

W nowej perspektywie budżetowej Unii Europejskiej na lata 2014-2020 Polska będzie nadal największym beneficjentem funduszy unijnych, w tym środków zewnętrznych na rozwój miejskiej infrastruktury komunikacyjnej. Doświadczenie polskich samorządów i skuteczność z jaką wykorzystywały do tej pory wsparcie europejskie pozwalają sądzić, że kolejne lata przyniosą realizację wielu kluczowych przedsięwzięć komunikacyjnych.

Nie oznacza to jednak, że fundusze unijne w całości pokryją potrzeby inwestycyjne ośrodków miejskich. Komisja Europejska kierując się przyjętą „Strategią Europa 2020” dokonała koncentracji środków w pewnych obszarach terytorialnych i tematycznych, obejmując mniejszym wsparciem inne działania. Przykładem takiego obszaru jest m.in. sektor transportu miejskiego w ośrodkach regionalnych niebędących stolicami województw, który został wyłączony z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko oraz Programu Polska Wschodnia. Co prawda możliwość wsparcia takich inwestycji zakładają regionalne programy operacyjne, jednak są to środki niewystarczające w stosunku do planowanych inwestycji. Taka sytuacja występuje między innymi w Elblągu, który posiada rozbudowaną sieć tramwajową i przygotowaną dokumentację dla planowanych inwestycji. Przy obecnym poziomie możliwego wsparcia unijnego ten kluczowy ośrodek gospodarczy województwa warmińsko-mazurskiego nie będzie miał możliwości kompleksowej realizacji miejskich projektów transportowych.

Krytyczne uwagi co do formuły wsparcia w ww. programach dotyczące obszaru transportu miejskiego były zgłaszane przez środowisko samorządowe m.in. przez Związek Województw RP. Jednak w ostatecznej wersji ww. programów wnioskowane zmiany nie zyskały akceptacji Komisji Europejskiej.

Polska jako jedno z największych państw i gospodarek Europy po ponad „dekadzie” funkcjonowania w strukturach Unii Europejskiej posiada potencjał, aby niwelować różnice w dostępności do środków zewnętrznych poprzez zapewnienie krajowych instrumentów wsparcia dla samorządów. Aby zapewnić zrównoważony rozwój obszarów miejskich takim kierunkowym programem wsparcia powinien być objęty sektor transportu miejskiego, zwłaszcza w zakresie rozwoju niskoemisyjnego transportu, w ośrodkach regionalnych wyłączonych z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko oraz programu Polska Wschodnia na lata 2014-2020.

Lukę w możliwościach pozyskiwania funduszy zewnętrznych na rozwój infrastruktury miejskiej mogłyby pokryć dedykowane tym miastom środki z Polskiego Funduszu Rozwoju, którego utworzenie zapowiada Pan Premier podczas prezentacji „Planu na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju”. Innym rozwiązaniem jest specjalny program na wzór Narodowego Programu Budowy Dróg Lokalnych prowadzony przez jedno z ministerstw.

Kolejna perspektywa unijna (po roku 2022) wymagać będzie większego zaangażowania środków krajowych i większą odpowiedzialność instytucji narodowych za wspieranie i stymulowanie inwestycji samorządowych. Polska osiągając poziom rozwoju zbliżony do państw „starej UE” będzie musiała wypracować własny model wsparcia strukturalnego obszarów, wcześniej dofinansowywanych funduszami unijnymi. Warto duże, pilotażowe programy infrastrukturalne rozpoczynać już w najbliższych latach, aby przygotować się do tego wyzwania.

Liczę, że Pan Minister doceniając wagę poruszonego przeze mnie problemu podejmie stosowne działania.

Zgłaszający: Jacek Protas

 

Odpowiedź na interpelację nr 1931 w sprawie poprawy stanu miejskiej infrastruktury komunikacyjnej w ośrodkach regionalnych niebędących stolicami województw

Zgodnie z Umową Partnerstwa transport miejski w okresie 2014 – 2020 wspierany jest z poziomu krajowego tj. ze środków Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ) i Programu Operacyjnego Polska Wschodnia (PO PW) oraz regionalnego (regionalne programy operacyjne), przy czym podział interwencji pomiędzy poziom krajowy i regionalny uzależniony jest od wielkości i rodzaju aglomeracji.

Celem POIiŚ, jako dokumentu wdrożeniowego, nigdy nie było i nie mogło być systemowe i horyzontalne rozwiązanie wsparcia miast na prawach powiatu, nie będących miastami wojewódzkimi, z uwagi na ograniczony zakres interwencji programu. Pomimo istotnej roli, jaką mniejsze ośrodki odgrywają w krajowej polityce miejskiej, uczynienie z krajowego programu operacyjnego, jakim jest POIiŚ, podstawowego źródła finansowania inwestycji w tych miastach wciąż skutkowałoby brakiem możliwości efektywnego rozwiązania ich problemów rozwojowych, z uwagi na ograniczone środki finansowe oraz dużą liczbę takich ośrodków miejskich.

Jednocześnie należy wskazać na fakt, że miasta na prawach powiatu (z wyłączeniem miast wojewódzkich objętych interwencją PO Polska Wschodnia) mogą być beneficjentami POIiŚ w zakresie rozwoju ich infrastruktury drogowej. Kwestia ta wynika z możliwości dofinansowania ze środków krajowego programu operacyjnego inwestycji na drogach krajowych, w miastach na prawach powiatu, w ramach trybu konkursowego.

Z kolei Program Operacyjny Polska Wschodnia 2014-2020 (POPW) w obszarze transportu miejskiego przewiduje wsparcie dla 5 miast wojewódzkich Polski Wschodniej (Białystok, Kielce, Lublin, Olsztyn, Rzeszów) wraz z ich obszarami funkcjonalnymi albo obszarami realizacji Strategii ZIT ww. miast wojewódzkich na realizację kompleksowych projektów w zakresie tworzenia nowych bądź rozbudowy istniejących ekologicznych zintegrowanych sieci transportu miejskiego.

Powyższy zakres interwencji POPW ukształtowany został, zgodnie z zasadą koncentracji, w toku negocjacji z Komisją Europejską, przy uwzględnieniu takich przesłanek jak ograniczona alokacja oraz ponadregionalny charakter Programu.

Dla uzyskania optymalnych rezultatów interwencji, wdrożono mechanizm gwarantujący komplementarność przedsięwzięć z zakresu transportu miejskiego na poziomie ponadregionalnym oraz regionalnym, zgodnie z którym w POPW zaplanowano do realizacji inwestycje o dużej skali rzeczowej i finansowej, na poziomie regionalnym zaś – projekty uzupełniające, m.in. w ośrodkach subregionalnych.

Odnośnie Planu na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (dalej Plan), który został przyjęty przez Radę Ministrów 16 lutego 2016 r. (uchwała nr. 14/2016), chciałbym podkreślić, że przedstawia on koncepcję wieloletniego rozwoju Polski. Zgodnie z postanowieniami Planu, w Ministerstwie Rozwoju, we współpracy ze wszystkimi resortami, prowadzone są obecnie dalsze prace programowo-strategiczne w celu rozwinięcia tego dokumentu w „Strategię na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju”, przedstawiającą wizję strategiczną, zasady, cele i priorytety rozwoju kraju w wymiarze gospodarczym, społecznym i przestrzennym w perspektywie roku 2020 i 2030. Po opracowaniu Strategii, w II połowie 2016 r. zostaną przeprowadzone jej szerokie konsultacje, które umożliwią zgłaszanie uwag i postulatów przez szerokie grono partnerów i interesariuszy oraz pozwolą na wypracowanie odpowiednich rozwiązań dla różnych typów terytoriów, w tym miast.

Podkreślić należy, że podczas prezentacji Planu przedstawiono jedynie przykładowe branże, w których Polska może uzyskać przewagi konkurencyjne, programy i projekty rozwojowe czy szlaki kolejowe. Brak wskazania imiennie podregionu elbląskiego nie oznacza pomijania jego problemów rozwojowych wskazanych w interpelacji. Zostaną one wzięte pod uwagę podczas prac nad Strategią, jednak ze względu na obecny etap prac trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi na szczegółowe kwestie przedstawione w interpelacji. Ostateczne decyzje zostaną podjęte po wnikliwej analizie i ocenie, czy wpisywać się one będą w cele Strategii oraz w procesie szerokich konsultacji, także z jednostkami samorządu terytorialnego. Niemniej jednak pragnę zwrócić uwagę na istotne aspekty prowadzonej przez Rząd RP szeroko rozumianej polityki rozwojowej odnoszące się do przedstawionych w interpelacji zagadnień.

Planie podkreśla się, że oczekiwany wzrost gospodarczy Polski powinien pozostawać w zgodzie z wartościami wynikającymi z solidarności społecznej w wielu wymiarach, w tym między poszczególnymi regionami, miastami i obszarami wiejskimi oraz, że odpowiedzialny rozwój powinien być oparty o pięć filarów, a jednym z nich jest zrównoważony rozwój społeczny i regionalny. Podstawą tego filaru jest włączenie obszarów wrażliwych – czyli takich, które nie w pełni wykorzystują swoje potencjały i wymagają w tym zakresie wsparcia polityki regionalnej – w procesy rozwojowe. W tym kontekście w polityce rozwojowej zostanie położony szczególny nacisk na wsparcie obszarów wiejskich oraz mniejszych i średnich ośrodków miejskich (w tym byłych miast wojewódzkich). Oznacza to m.in. prowadzenie skutecznej polityki regionalnej na rzecz spójności; przeciwdziałanie powstawaniu obszarów wykluczenia; niwelowanie różnic w dostępie mieszkańców Polski do usług publicznych i rynku pracy; programy ożywienia małych miast; rozwój rynków lokalnych; promowanie przedsiębiorczości i mobilności zawodowej zarówno w miastach, jak i na obszarach wiejskich z wykorzystaniem potencjałów lokalnych i subregionalnych gospodarek. Realizacja V filaru prowadzona będzie w oparciu o podejście zróżnicowane terytorialnie, które ma na celu wykorzystanie specyficznych potencjałów terytorialnych i likwidację barier w rozwoju poszczególnych obszarów/terytoriów.

Podsumowując należy stwierdzić, iż specyfika podregionu elbląskiego znajduje odzwierciedlenie w polityce rozwojowej Rządu RP, jak również zostanie wzięta pod uwagę w pracach nad Strategią odpowiedzialnego Rozwoju. Zapraszam do śledzenia informacji o postępach tych prac oraz do udziału w konsultacjach projektu Strategii.

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rozwoju Paweł Chorąży