piątek, 15 styczeń 2016

Projekt ustawy o szczególnych zasadach restrukturyzacji walutowych kredytów mieszkaniowych w związku ze zmianą kursu walut obcych do waluty polskiej

Projekt: Ustawa o szczególnych zasadach restrukturyzacji walutowych kredytów mieszkaniowych w związku ze zmianą kursu walut obcych do waluty polskiej

Dotyczy: Projekt dotyczy wprowadzenia możliwości złożenia przez kredytobiorcę wniosku o restrukturyzację walutowego kredytu mieszkaniowego na określonych ustawą warunkach

Proces legislacyjny: http://sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/PrzebiegProc.xsp?id=8B74C6700EDAB6C5C12580370040A400

Treść ustawy:

Art. 1. Ustawa reguluje szczególne zasady restrukturyzacji walutowych kredytów mieszkaniowych w związku ze zmianą kursu walut obcych do waluty polskiej.

Art. 2. Użyte w ustawie określenia oznaczają:

1.    walutowy kredyt mieszkaniowy – kredyt, o którym mowa w art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 128, 559 i 978), o ile jest denominowany lub indeksowany do waluty innej niż ta, w której kredytobiorca uzyskuje dochód, przez walutowy kredyt mieszkaniowy rozumie się także pożyczkę denominowaną lub indeksowaną do waluty innej niż ta, w której pożyczkobiorca uzyskuje dochód, o ile spełnia pozostałe kryteria określone dla kredytu, o którym mowa w art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe;

2.    bank – bank krajowy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe;

3.    wskaźnik LtV – stosunek wartości ekspozycji kredytowej do wartości kredytowanej nieruchomości;

4.    lokal mieszkalny – samodzielny lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 oraz z 2004 r. Nr 141, poz. 1492) znajdujący się w budynku, w skład którego wchodzą co najmniej dwa takie lokale;

5.    dom jednorodzinny – budynek mieszkalny jednorodzinny w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r. poz. 1409, z późn. zm. )), w którym znajduje się wyłącznie lokal mieszkalny.

Art. 3. 1. Na pisemny wniosek kredytobiorcy złożony w okresie do 30 czerwca 2020 r. bank dokonuje na zasadach określonych w ustawie restrukturyzacji walutowego kredytu mieszkaniowego.

2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, bank rozpatruje w terminie 30 dni od dnia złożenia.

3. Z uprawnienia do restrukturyzacji, o której mowa w ust. 1, może skorzystać kredytobiorca, będący konsumentem w rozumieniu ustawy z dnia 23 czerwca 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, z późn. zm. )), który zaciągnął walutowy kredyt mieszkaniowy, o ile są spełnione następujące warunki:

1)     kredytobiorca nie posiada innego lokalu mieszkalnego ani innego domu jednorodzinnego;

2)     powierzchnia użytkowa nieruchomości nie przekracza 100 m2 dla lokalu mieszkalnego i 150 m2 dla domu jednorodzinnego;

3)     wartość wskaźnika LtV jest wyższa niż 80%.

4. Z uprawnienia do restrukturyzacji, o której mowa w ust. 1, może skorzystać także kredytobiorca posiadający inne lokale mieszkalne lub domy jednorodzinne, lub ich części, jeśli zostały one nabyte w drodze spadku po dniu zaciągnięcia kredytu podlegającego restrukturyzacji.

5. Jeżeli na dzień złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, kredytobiorca wychowuje troje lub więcej dzieci warunek, o którym mowa w ust. 3 pkt 2 nie ma zastosowania.

Art. 4. 1. Bank ustala:

1)     pozostałą do spłaty kwotę kapitału walutowego kredytu mieszkaniowego w walucie polskiej poprzez przeliczenie pozostałej do spłaty kwoty kapitału walutowego kredytu mieszkaniowego, wyrażonej w walucie obcej, według kursu kupna tej waluty, ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski, z dnia poprzedzającego dzień, w którym kredytobiorca wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w art. 3 ust. 1;

2)     kwotę kapitału kredytu mieszkaniowego w walucie polskiej, jaka pozostałaby do spłaty na dzień złożenia wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 1, gdyby kredytobiorca zawarł z tym samym bankiem w dniu zawarcia umowy o walutowy kredyt mieszkaniowy umowę o kredyt mieszkaniowy w walucie polskiej, z zastrzeżeniem uwzględnienia warunków i harmonogramu spłaty zadłużenia w sposób analogiczny jak w zawartej umowie o walutowy kredyt mieszkaniowy;

3)     kwotę stanowiącą, w walucie polskiej, sumę rat kapitałowo-odsetkowych, które kredytobiorca spłacił z tytułu umowy o walutowy kredyt mieszkaniowy do dnia złożenia wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 1. Wartość rat w walucie polskiej ustala się według kursu kupna waluty obcej z dnia poprzedzającego dzień spłaty poszczególnych rat odsetkowych, publikowanego przez Narodowy Bank Polski. Dla rat, które kredytobiorca zobowiązany był spłacić według kursu kupna waluty obcej, ustalonego przez kredytodawcę, stosuje się ten kurs.

4)     kwotę stanowiącą równowartość sumy rat kapitałowo-odsetkowych, które kredytobiorca spłaciłby do dnia złożenia wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 1, gdyby zawarł z tym samym bankiem umowę, o której mowa w pkt 2.

2. Bank ustala kwotę, o której mowa w ust. 1 pkt 4, przy założeniu, że:

1)     kredyt zostałby oprocentowany według stopy bazowej WIBOR, z zachowaniem okresu czasowego właściwego dla stopy bazowej EURIBOR/LIBOR zastosowanej w umowie o walutowy kredyt mieszkaniowy, obowiązującej w dniu poprzedzającym zawarcie umowy o kredyt i każdym dniu poprzedzającym dzień spłaty kolejnych rat kapitałowo-odsetkowych oraz

2)     marża banku byłaby równa marży, jaka została ustalona w zawartej przez kredytobiorcę umowie o walutowy kredyt mieszkaniowy.

3. Jeżeli umowa o walutowy kredyt mieszkaniowy przewiduje zmiany oprocentowania kredytu uzależnione od decyzji zarządu banku, oprocentowanie zobowiązania kredytobiorcy, o którym mowa w ust. 2 ustala się na poziomie i zasadach przyjętych w umowie o walutowy kredyt mieszkaniowy.

4. Bank zobowiązany jest do opublikowania na swojej stronie internetowej tabel archiwalnych kursów, zgodnie z którymi dokonał przeliczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 3 zdanie drugie.

Art. 5. 1. Zobowiązanie kredytobiorcy powstałe w wyniku restrukturyzacji walutowego kredytu mieszkaniowego stanowi suma kwot:

1)     kwota, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2;

2)     kwota stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 i kwotą, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2;

3)     kwota stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 i kwotą, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3.

2. Kwota, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, oprocentowana na zasadach, o których mowa w art. 4 ust. 2, stanowi zobowiązanie z tytułu kredytu mieszkaniowego. Umowę wykonuje się na warunkach określonych w umowie o walutowy kredyt mieszkaniowy.

3. Jeżeli umowa o walutowy kredyt mieszkaniowy przewiduje zmiany oprocentowania kredytu uzależnione od decyzji zarządu banku, oprocentowanie zobowiązania kredytobiorcy, o którym mowa w ust. 2, ustala się na poziomie i zasadach przyjętych w umowie o walutowy kredyt mieszkaniowy.

4. Bank umarza 1/2 kwoty, o której mowa w ust. 1 pkt 2. Jeżeli kwota, o której mowa w ust. 1 pkt 2, jest wartością ujemną, nie podlega ona umorzeniu i stanowi zobowiązanie kredytobiorcy w całości.

5. W celu spłaty zobowiązania, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, po uwzględnieniu umorzenia, o którym mowa w ust. 4, oraz zobowiązania, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, bank udziela kredytobiorcy kredytu na okres pozostały do spłaty walutowego kredytu mieszkaniowego. Oprocentowanie kredytu, o którym mowa w zdaniu poprzednim, nie może być wyższe niż aktualna stopa referencyjna Narodowego Banku Polskiego.

Art. 6. Na żądanie kredytobiorcy bank jest zobowiązany udzielić informacji, o których mowa w art. 4.

Art. 7. W ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm. )) w art. 21 w ust. 1 w pkt 142 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 143 w brzmieniu:

„143)      umorzona przez bank kwota kredytu, o której mowa w art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o szczególnych zasadach restrukturyzacji walutowych kredytów mieszkaniowych w związku ze zmianą kursu walut obcych do waluty polskiej (Dz. U. poz. …).”.

Art. 8. W ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 851, z późn. zm. )) w art. 15 w ust. lh w pkt 4 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 5 w brzmieniu:

„5)   umorzona przez bank kwota zadłużenia z tytułu kredytu niezabezpieczonego hipotecznie – oznacza umorzoną przez bank kwotę, o której mowa w art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o szczególnych zasadach restrukturyzacji walutowych kredytów mieszkaniowych w związku ze zmianą kursu walut obcych do waluty polskiej (Dz. U. poz. …).”.

Art. 9. Przepisy ustawy stosuje się do umów o walutowy kredyt mieszkaniowy zawartych przed dniem jej wejścia w życie.

Art. 10. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.

 

UZASADNIENIE

  1. Potrzeba i cel przygotowania projektu ustawy

Kredyty walutowe znajdujące się w portfelach polskich banków zostały zaciągnięte głównie w latach 2005 – 2008. W roku 2008 wartość udzielonych kredytów walutowych była ponad dwukrotnie większa niż kredytów złotowych. Rozwojowi rynku kredytów walutowych sprzyjały: popyt ze strony klientów oraz działania biznesowe banków - kredyty te posiadały znacząco niższe stopy procentowe niż kredyty mieszkaniowe w złotych, a banki działające

na rynku polskim oraz posiadające właścicieli zagranicznych mogły pozyskać znaczące finansowanie swej działalności na korzystnych warunkach od instytucji zagranicznych, głównie od podmiotów właścicielskich lub podmiotów z grupy podmiotu właścicielskiego.

Sprawa kredytów walutowych, głównie kredytów zaciągniętych we frankach szwajcarskich (CHF), a w szczególności kwestia możliwości ich spłaty, powraca w ostatnim czasie cyklicznie. W przypadku kredytów we frankach szwajcarskich, pierwsze niepokojące sygnały związane z zadłużeniem w walutach pojawiły się wraz z kryzysem gospodarczym

w roku 2008 i wzrostem kursu franka. Wpłynął na to wzrosty kursu CHF/PLN w 2009 r.,

a następnie w 2011 r. Połączenie efektu osłabienia złotego wobec franka szwajcarskiego, liberalnej polityki kredytowej banków oraz obniżenia wartości rynkowej nieruchomości nabywanych w szczycie koniunktury z lat 2008-2009 spowodowały, że przeliczone na złote zadłużenie, w przypadku znaczącej liczby klientów przewyższa nie tylko cenę nieruchomości z dnia jej nabycia, ale również rynkową wartości nieruchomości w dniu dzisiejszym.

Ponadto wynikiem podjętej w dniu 15 stycznia 2015 r. przez bank centralny Szwajcarii, decyzji o zaprzestaniu obrony minimalnego kursu wymiany CHF/EUR na poziomie 1,20 było gwałtowne umocnienie kursu franka szwajcarskiego względem walut głównych oraz silnym osłabieniem złotego polskiego względem CHF. Sytuacja ta unaoczniła skalę ryzyka walutowego dla kredytów mieszkaniowych, możliwość nieprzewidywalnego wzrostu dalszego zadłużenia kredytobiorców w wymiarze złotowym oraz wzrost kosztu obsługi kredytu ponad możliwości finansowe kredytobiorcy. Propozycja niniejszej ustawy ma na celu umożliwienie kredytobiorcom przejścia z kredytu walutowego na kredyt złotowy oraz dokonania symetrycznego podziału kosztów tej operacji pomiędzy kredytobiorcę i bank.

  1. Stan prawny w dziedzinie, jaka ma być unormowana

Obecnie brak jest odrębnych uregulowań prawnych odnoszących się do omawianego obszaru. Projekt zatem tworzy nowy stan prawny.

  1. Projektowane przepisy

W art. 1 projektu określony został cel ustawy, którym jest restrukturyzacja walutowych kredytów mieszkaniowych.

W art. 2 zawarto definicje podstawowych pojęć, którymi posługuje się ustawa.

Art. 3 wprowadza możliwość złożenia przez kredytobiorcę wniosku o restrukturyzację walutowego kredytu mieszkaniowego na warunkach określonych w ustawie. Ustalone zostały warunki, kwalifikujące do skorzystania z możliwości rozwiązań proponowanych ustawą. Pierwszym z nich jest zaciągnięcie kredytu w celach związanych z nieruchomością,

która jest przez niego wykorzystywana do zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Kredytobiorca nie może ponadto posiadać innego lokalu mieszkalnego ani domu jednorodzinnego. Posiadanie innych lokali mieszkalnych, domów jednorodzinnych

lub ich części nabytych w drodze spadku po dniu zaciągnięcia kredytu podlegającego restrukturyzacji nie pozbawia możliwości skorzystania z restrukturyzacji kredytu na warunkach określonych w niniejszym projekcie ustawy (art. 3 ust. 4 wyjątek). Kolejnym kryterium jest powierzchnia nieruchomości, która nie może przekraczać 100 m kw w przypadku lokalu mieszkalnego i 150 m kw w przypadku domu jednorodzinnego. Warunek ten został wyłączony w ust. 5 w stosunku do tych kredytobiorców, którzy na dzień złożenia wniosku

o restrukturyzację wychowują troje lub więcej dzieci. Ostatni z warunków ustala wartość wskaźnika LTV powyżej 80%, po przekroczeniu której kredytobiorca może złożyć wniosek

o restrukturyzację walutowego kredytu mieszkaniowego oraz ustala termin,

do dnia 30.06.2020 r., w którym kredytobiorca może skorzystać z propozycji wskazanej

w ustawie.

W art. 4 oraz art. 5 wskazano wartości oraz zasady określania zadłużenia, które będzie podlegać przewalutowaniu na warunkach ustalonych w ustawie. Przede wszystkim ustalone zostanie aktualne zadłużenie w walucie, jakie posiada kredytobiorca, przeliczone na złote polskie po kursie kupna NBP dla danej waluty z dnia poprzedzającego dzień,

w którym kredytobiorca wystąpił z wnioskiem o dokonanie przewalutowania. Kolejną wartością jest kwota zadłużenia, jakie posiadałby w dniu dzisiejszym kredytobiorca,

gdyby zaciągnął kredyt w dniu podpisania umowy o walutowy kredyt mieszkaniowy, w złotych polskich. Następnie banki zobowiązane zostaną do wskazania łącznej wartości rat kapitałowo- odsetkowych jakie dotychczas zapłacił kredytobiorca. Ostatnią wartością jest suma

rat kapitałowo - odsetkowych, jakie zobowiązany byłby spłacić kredytobiorca, w przypadku zaciągnięcia kredytu w złotych polskich, w dniu zawarcia umowy walutowego kredytu mieszkaniowego. Do wyliczenia powyższego stosuje się założenie, że oprocentowanie ustalane jest w oparciu o stopę bazową WIBOR obowiązujący w dniu poprzedzającym dzień zawarcia umowy oraz płatności kolejnych rat, z zachowaniem okresu czasowego stopy bazowej właściwej dla stopy przyjętej w umowie o walutowy kredyt mieszkaniowy (przykładowo jeżeli w umowie o walutowy kredyt mieszkaniowy jako stopę bazową przyjęto LIBOR 3M,

przy przeliczeniu stosuje się stopę WIBOR 3M). Drugi element oprocentowania stanowi marża, którą przyjmuje się w tej samej wysokości, jaka została ustalona w umowie o walutowy kredyt mieszkaniowy.

Zapisy art. 5 regulują składniki zobowiązania kredytobiorcy powstałe w wyniku przeprowadzenia restrukturyzacji walutowego kredytu mieszkaniowego. Pierwszym składnikiem będzie kwota stanowiąca równowartość kwoty kapitału kredytu, który na dzień restrukturyzacji pozostałby do spłaty, gdyby kredytobiorca gdyby zawarł z bankiem umowę

o kredyt w złotych polskich. Tak wyliczona kwota oprocentowana będzie w oparciu o stawkę bazową WIBOR3M i powiększona o marżę w wysokości określonej dotychczas w walutowym kredycie mieszkaniowym. Ponadto ustalona zostanie różnica w kwocie kapitału jaki na dzień obecny posiada kredytobiorca, przyjmując założenie, że kwota kapitału zostałaby przeliczona na walutę polską po kursie kupna NBP z dnia poprzedzającego dzień złożenia wniosku

o restrukturyzację, a kwotą zadłużenia, jakie posiadałby kredytobiorca gdyby zawarł z bankiem umowę o kredyt w złotych polskich. Połowa kwoty, o której mowa w zdaniu poprzednim zostanie umorzona, natomiast pozostała część stanowi zadłużenie kredytobiorcy, na które bank udziela preferencyjnego kredytu na okres pozostały do spłaty kredytu mieszkaniowego. Oprocentowanie nieumorzonej części, nie może być wyższe niż aktualna stopa referencyjna NBP.

Ostatnią pozycją zadłużenia kredytobiorcy stanowią odsetki powstałe w wyniku ustalenia kwoty faktycznie zapłaconych rat kapitałowo- odsetkowych a kwoty rat jakie zapłaciłby kredytobiorca, w przypadku gdyby zawarł z bankiem umowę o kredyt w złotych polskich. Na spłatę tego zadłużenia bank również udziela preferencyjnego kredytu

na warunkach określonych powyżej.

W art. 6 wprowadzono możliwość żądania przez kredytobiorcę informacji na temat dokonanych przez bank wyliczeń kwot, o których mowa w art. 4.

W art. 7 projektu ustawy przewidziano stosowne zwolnienie podatkowe

dla kredytobiorcy dotyczące kwot wierzytelności podlegających umorzeniu,

a w art. 8 postanowienia przewidujące uznanie umorzonej przez bank kwoty zadłużenia z tytułu kredytu niezabezpieczonego hipotecznie za koszt uzyskania przychodów banku.

W art. 9 wskazano, że przepisy ustawy mają zastosowanie do umów zawartych

przed dniem jej wejścia w życie.

W art. 10 określono termin wejścia w życie ustawy na 30 dni od dnia ogłoszenia.

IV. Ocena skutków regulacji

    1. Wpływ na sytuację finansową banków
    2. <

Analiza skutków finansowych przedmiotowej ustawy dla banków, według szacunków UKNF i banków wskazuję, że proponowane rozwiązanie wiąże się z obciążeniem wyników banków, jednak przy ich rozłożeniu w czasie oraz odpowiedniej zyskowności sektora bankowego w przyszłych okresach, powinny zostać przez sektor zaabsorbowane.

W pojedynczych przypadkach, w zależności od struktury portfela kredytowego banków

oraz terminu skorzystania przez kredytobiorców z uprawnień przyznanych ustawą proponowanego rozwiązania może oznaczać dla niektórych banków, przejściowo, ujemny wynik finansowy.

Proponowane rozwiązanie może również oddziaływać na dochody budżetowe poprzez potencjalne zmniejszenie wpływów z tytułu podatku CIT od banków, co jednak w opinii projektodawców, będzie skompensowane poprzez zminimalizowanie ryzyka wystąpienia negatywnych zjawisk systemowych w przypadku materializacji ryzyka związanego z utrzymywanymi przez banki portfelami walutowych kredytów mieszkaniowych.

Zakładając, że w ramach określonych w ustawie warunków do restrukturyzacji kwalifikują się wszystkie umowy kredytowe, oszacowanie wielkości portfela objętego proponowanym rozwiązaniem przedstawiałaby się następująco.

Według analiz własnych banków koszty przewalutowania portfela kredytów zaciągniętych w walutach obcych przy założeniach określonych w projekcie oszacowano na kwotę ogółem 9 mld zł. Czynnikiem zmniejszającym stratę banków są, wynikające z metodologii przewalutowania, dopłaty wnoszone przez klientów (1,3 mld zł). Koszt ten może zostać rozłożony w czasie z uwagi na terminy składania wniosków, co umożliwia bankom zaabsorbowanie części strat z tego tytułu.

    1. Wpływ na budżet państwa i finanse publiczne

Wejście w życie ustawy nie będzie miało wpływu na budżet państwa i finanse publiczne.

    1. Wpływ na rynek pracy

Wejście w życie ustawy nie będzie miało wpływu na rynek pracy.

    1. Zgodność z prawem Unii Europejskiej

Projekt ustawy nie jest objęty zakresem prawa Unii Europejskiej.