piątek, 02 wrzesień 2016

Projekt ustawy o uregulowaniu praw do nieruchomości na terenie miasta stołecznego Warszawy

Projekt: Ustawa o uregulowaniu praw do nieruchomości na terenie miasta stołecznego Warszawy

Dotyczy: Projekt dotyczy kompleksowego uregulowania praw do nieruchomości na terenie Warszawy, zasad i zakresu ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości, wypłaty odszkodowań i rekompensat oraz uporządkowania wszelkich innych roszczeń byłych właścicieli nieruchomości warszawskich, którzy na mocy tzw. dekretu Bieruta zostali pozbawieni prawa własności nieruchomości, lub ich spadkobierców.

Proces legislacyjny: http://sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/PrzebiegProc.xsp?id=DD9176DD0F25FFA6C12580600036DFA6

Treść ustawy:

Celem ustawy jest ostateczne oraz kompleksowe uregulowanie praw do nieruchomości na terenie miasta stołecznego Warszawy, zasad i zakresu ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości, wypłaty odszkodowań i rekompensat oraz uporządkowanie wszelkich innych roszczeń byłych właścicieli nieruchomości warszawskich, którzy na mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50 poz. 279) zostali pozbawieni prawa własności nieruchomości lub ich spadkobierców. Celem ustawy jest zadośćuczynienie za naruszenie prawa własności, w poszanowaniu zasady sprawiedliwości dziejowej i społecznej oraz konstytucyjnej zasady nienaruszalności prawa własności.

Ustawę uchwala się, ponadto, celem poszanowania uwarunkowań historycznych oraz nieodwracalnych skutków, związanych z powojenną odbudową stolicy oraz wieloletnim dysponowaniem faktycznym i prawnym nieruchomościami warszawskimi przez miasto stołeczne Warszawa, a także celem umożliwienia racjonalnego gospodarowania nieruchomościami warszawskimi przez miasto stołeczne Warszawa.

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 1. Ustawa określa zasady:

1) przyznania i realizacji prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości, zwanego dalej „prawem do ustanowienia użytkowania”,

2) przyznania i realizacji prawa do odszkodowania za nieruchomość, zwanego dalej „prawem do odszkodowania”,

3) przyznania i realizacji prawa do rekompensaty za nieruchomość, zwanego dalej „prawem do rekompensaty”.

Art. 2. 1. Organem właściwym w rozumieniu niniejszej ustawy jest:

1) Prezydent m.st. Warszawy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność miasta stołecznego Warszawy,

2) Prezydent m.st. Warszawy wykonujący zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa,

3) marszałek województwa mazowieckiego w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność samorządu województwa mazowieckiego.

2. Ilekroć w ustawie jest mowa o:

1) dekrecie – rozumie się przez to dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50 poz. 279),

2) właścicielu lub właścicielach – rozumie się przez to dawnych właścicieli lub dawnych współwłaścicieli nieruchomości, jeżeli własność lub współwłasność powstała przed dniem 21 listopada 1945 r.,

3) następcy prawnym lub następcach prawnych – rozumie się przez to spadkobierców właściciela nieruchomości,

4) nieruchomości – rozumie się przez to nieruchomość przejętą na podstawie dekretu,

5) wniosku – rozumie się przez to wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu.

Art. 3. 1. Prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego, prawo do odszkodowania lub prawo do rekompensaty nie przysługuje właścicielowi:

1) któremu na podstawie przepisów odrębnych przysługiwały w stosunku do państw obcych uprawnienia odszkodowawcze, wynikające z umów międzynarodowych zawartych po dniu 1 stycznia 1944 r. pomiędzy państwem polskim lub jego rządem a państwami obcymi lub ich rządami,

2) który utracił obywatelstwo polskie na podstawie dekretu z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej (Dz.U.1947.55.310, Dz.U.1948.65.390 i Nr 66.404, Dz.U.1949 r.57.453, Nr 32.238 i Nr 65.533),

3) który utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 o obywatelstwie polskim (Dz.U.1951.4.25).

2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do następców prawnych.

Art. 4. 1. Przepisy niniejszej ustawy nie mają zastosowania do nieruchomości, które przeszły na własność Państwa na podstawie innych przepisów niż dekret oraz do nieruchomości przejętych na podstawie dekretu, za które przyznano świadczenie na podstawie przepisów odrębnych.

2. Przyznanie prawa użytkowania wieczystego, nieruchomości zamiennej, prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty na podstawie przepisów niniejszej ustawy lub wydanie prawomocnej decyzji w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego, nieruchomości zamiennej, prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty na podstawie przepisów niniejszej ustawy wyczerpuje wszelkie roszczenia właścicieli lub następców prawnych dotyczące nieruchomości przejętych na podstawie dekretu.

3. W przypadku niezłożenia wniosku o przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania, prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty w terminach wskazanych w ustawie, roszczenia właścicieli lub następców prawnych z tytułu utraty nieruchomości przejętych na podstawie dekretu wygasają.

Art. 5. 1. Prawo do ustanowienia użytkowania, prawo do odszkodowania lub prawo do rekompensaty, przyznane na podstawie niniejszej ustawy, są prawami niezbywalnymi, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Dopuszczalny jest obrót prawem do ustanowienia użytkowania, prawem do odszkodowania lub prawem do rekompensaty pomiędzy osobami współuprawnionymi do tego prawa.

Rozdział 2

Prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego

Art. 6. 1. Właściwy organ ustanowi użytkowanie wieczyste nieruchomości na rzecz właściciela lub następcy prawnego, który złożył wniosek, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące warunki:

1) nieruchomość nie została zbyta na rzecz osoby trzeciej, oddana w użytkowanie wieczyste, w trwały zarząd,

2) nieruchomość nie jest zabudowana budynkiem, w którym wyodrębniono więcej niż trzy lokale mieszkalne,

3) nieruchomość nie jest przeznaczona lub wykorzystywana na cele publiczne określone w art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.),

4) istnieje możliwość dokonania zgodnego z prawem i ładem przestrzennym podziału nieruchomości, której jedynie część jest przedmiotem roszczenia określonego w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu lub nieruchomość odpowiada co do powierzchni nieruchomości objętej wnioskiem, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3,

5) ustanowienie użytkowania wieczystego nieruchomości jest zgodne z planem zagospodarowania przestrzennego,

6) zabudowa nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego dokonana po dniu wejścia w życie dekretu, nie przenosi znacznie wartości zajętego na ten cel gruntu,

7) budynek, o którym mowa w art. 5 dekretu, został odbudowany lub wyremontowany ze środków publicznych w nie więcej niż 50%,

2. Jeżeli wydzielenie nieruchomości w dawnych granicach nie może nastąpić zgodnie z przepisami odrębnymi dotyczącymi wydzielenia działek gruntu, w użytkowanie wieczyste może zostać oddana nieruchomość o takiej samej powierzchni, powstała poprzez przyłączenie innej nieruchomości lub jej części, jeżeli powierzchnia dawnej nieruchomości w nowo powstałej nieruchomości wynosi nie mniej niż 50%.

3. Jeżeli wydzielenie nieruchomości zgodnie z ust. 2 nie jest możliwe, może zostać oddana w użytkowanie wieczyste nieruchomość o innej powierzchni, z zastrzeżeniem, że powierzchnia dawnej nieruchomości w nowo powstałej nieruchomości wynosi nie mniej niż 50%. W takiej sytuacji stosuje się dopłatę, której wysokość jest równa wartości prawa użytkowania wieczystego gruntu, tej części powierzchni nieruchomości, o którą nieruchomość została zmniejszona lub zwiększona. Przepis art. 8 stosuje się odpowiednio.

4. Właściciel lub następca prawny jest uprawniony do złożenia wniosku o przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Art. 7. Oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste właścicielowi lub następcy prawnemu następuje za jednorazową opłatą symboliczną, której wysokość zostanie ustalona przez Radę miasta stołecznego Warszawy.

Art. 8. 1. Jeżeli wartość nieruchomości, której użytkowanie wieczyste jest ustanawiane na rzecz właściciela lub następcy prawnego, jest wyższa niż wartość odszkodowania, które przysługiwałoby za nieruchomość na podstawie ustawy, to właściciel lub następca prawny zobowiązany jest do zapłaty różnicy pomiędzy tymi wartościami. Kwotę różnicy określa rzeczoznawca majątkowy, o którym mowa w rozdziale 1 Działu V ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.), na zasadach tej ustawy.

2. W przypadku, o którym mowa w art. 8 ust. 1, decyzja o przyznaniu prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego będzie zawierać ponadto wyliczenie kwoty różnicy, termin jej zwrotu, a także ewentualnie postanowienia w zakresie rozłożenia zwrotu różnicy na raty oraz ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomości, stosownie do ust. 4.

3. Zwrot różnicy, o której mowa w ust. 1 następuje na rzecz organu właściwego w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym decyzja o przyznaniu prawa do użytkowania wieczystego stała się ostateczna.

4. Na wniosek właściciela lub następcy prawnego zwrot różnicy może być odroczony w czasie lub rozłożony na raty. W przypadku, gdy zwrot całości różnicy miałby być późniejszy niż termin podpisania umowy ustanowienia użytkowania wieczystego, o którym mowa w art. 11 ust. 3, na nieruchomości ustanowią się hipotekę przymusową na rzecz właściwego organu w wysokości kwoty niespłaconej wartości różnicy, o której mowa w ust. 1.

Art. 9. 1. Prawo do ustanowienia użytkowania, o którym mowa w art. 6 ust. 1, przysługuje również właścicielowi lub następcy prawnemu, który:

1) złożył wniosek o ustanowienie użytkowania wieczystego nieruchomości w trybie określonym w uchwale Nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m.st. Warszawy w wieczyste użytkowanie (M.P.1965.6.18),

2) złożył wniosek o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste w trybie określonym w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.).

2. Pomimo niezłożenia wniosku, prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego przysługuje właścicielowi lub następcy prawnemu nieruchomości zabudowanych domami jednorodzinnymi lub domami, w których liczb izb nie przekracza 20 oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, z zastrzeżeniem ust. 3.

3. W odniesieniu do nieruchomości, o których mowa w ust. 2, prawo użytkowania wieczystego może zostać ustanowione na rzecz właścicieli lub ich następców prawnych, jeżeli:

1) w dniu złożenia wniosku, o przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania faktycznie posiadają przedmiotową nieruchomość,

2) przedstawią właściwemu organowi zgodę pozostałych właścicieli lub następców prawnych w formie aktu notarialnego na wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania przez osoby faktycznie posiadające nieruchomość.

4. W sytuacji określonej w ust. 3 wszelkie roszczenia pozostałych właścicieli lub następców prawnych związane z utratą nieruchomości wygasają z dniem ustanowienia prawa użytkowania.

5. Prawo do ustanowienia użytkowania może zostać przyznane właścicielom lub następcom prawnym, którzy w dniu wejścia w życie ustawy są właścicielami budynku, usytuowanego na nieruchomości.

Art. 10. Właściciel lub jego następca prawny, któremu przysługuje prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego jest uprawniony na każdym etapie postępowania do rezygnacji z tego prawa i wyboru prawa do odszkodowania, o którym mowa w art. 16 ust. 1 niniejszej ustawy.

Rozdział 3

Tryb realizacji prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego

Art. 11. 1. Do postępowań w sprawach o przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.), chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej.

2. Organ właściwy wydaje decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości.

3. Organ właściwy zobowiązany jest do zawarcia umowy ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości określona w ust. 2 stała się ostateczna.

4. Do umowy oddania w użytkowanie wieczyste w zakresie nieuregulowanym w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.).

5. Ustanowienie użytkowania wieczystego nieruchomości zabudowanej następuje z równoczesnym nieodpłatnym przekazaniem na rzecz właściciela lub następcy prawnego prawa własności położonych na tej nieruchomości budynków i innych urządzeń, z zastrzeżeniem art. 15.

Art. 12. 1. Wnioski o przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania składa się do właściwego organu na urzędowym formularzu.

2. Minister właściwy do spraw Skarbu Państwa określi, w drodze rozporządzenia, wzór urzędowego formularza oraz sposób jego udostępnienia.

3. Przyznanie i realizacja prawa do ustanowienia użytkowania wymaga złożenia wniosku przez wszystkich właścicieli lub następców prawnych.

Art. 13. 1. Do wniosku o przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania należy dołączyć odpis księgi wieczystej lub inny dokument poświadczający prawo własności nieruchomości w dniu jej przejęcia.

2. Następca prawny dołącza dodatkowo do wniosku o przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia lub inny dokument potwierdzający istnienie następstwa prawnego, z zastrzeżeniem art. 13 ust. 3.

3. W przypadku istnienia wątpliwości w zakresie następstwa prawnego, organ właściwy może wystąpić do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.

4. Postępowanie w sprawie ustanowienia użytkowania wieczystego zawiesza się do dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawach, o których mowa w art. 13 ust. 3.

Art. 14. 1. Jeżeli wniosek nie został złożony na odpowiednio wypełnionym formularzu lub nie dołączono do niego dokumentów, o których mowa w art. 13, właściwy organ niezwłocznie wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków.

2. Jeżeli braki nie zostaną usunięte w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania do usunięcia braków wniosek pozostawia się bez rozpoznania.

3. W razie złożenia przez wnioskodawcę dokumentu świadczącego o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku, postępowanie w sprawie przyznania prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego zawiesza się do dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

4. Wnioskodawca w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, przedstawi organowi właściwemu to postanowienie.

5. W przypadku niezachowania terminu określonego w ust. 4 prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego wygasa.

Art. 15. 1. Właściciel lub następca prawny zobowiązany jest do zwrotu nakładów poczynionych na nieruchomość.

2. Wartość nakładów będzie wyliczona według stanu faktycznego nieruchomości z dnia, w którym decyzja o przyznaniu prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego, o której mowa w art. 11 ust. 2 stała się ostateczna oraz według cen z dnia sporządzenia wyceny, o której mowa w art. 15 ust. 3 niniejszej ustawy.

3. Określenia wartości nakładów dokonuje rzeczoznawca majątkowy, o którym mowa w rozdziale 1 Działu V ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.), na zasadach tej ustawy.

4. W przypadku, o którym mowa w art. 15 ust. 1 niniejszej ustawy, decyzja o przyznaniu prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości będzie zawierać wyliczenie wartości nakładów oraz termin ich zwrotu, a także ewentualnie postanowienia w zakresie rozłożenia zwrotu nakładów na raty oraz ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomości, stosownie do ust. 5.

4. Zwrot nakładów, o których mowa w ust. 1 następuje na rzecz organu właściwego.

5. Na wniosek właściciela lub następcy prawnego zwrot nakładów może być odroczony w czasie lub rozłożony na raty, jeżeli jednak zwrot całości nakładów miałby być późniejszy niż termin podpisania umowy ustanowienia użytkowania wieczystego, o którym mowa w art. 11 ust. 3, na nieruchomości ustanowią się hipotekę przymusową na rzecz właściwego organu w wysokości kwoty niespłaconej wartości nakładów, o których mowa w ust. 1.

Rozdział 4

Prawo do odszkodowania

Art. 16. 1. Właścicielowi lub następcy prawnemu, który złożył wniosek oraz właścicielowi lub następcy prawnemu, o którym mowa w art. 9 ust. 1, którym nie przysługuje prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości, jak również właścicielowi lub następcy prawnemu, który dokonał wyboru prawa do odszkodowania na podstawie art. 10 ustawy, przysługuje prawo do odszkodowania.

2. Odszkodowanie przysługuje wyłącznie za rzeczywistą szkodę poniesioną w związku z brakiem możliwości ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.

3. Właściciel lub następca prawny uprawniony jest do złożenia wniosku o przyznanie prawa do odszkodowania w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Art. 17. 1. Wysokość odszkodowania odpowiada wartości nieruchomości według stanu faktycznego i prawnego z dnia jej przejęcia z uwzględnieniem obciążeń oraz według cen z dnia sporządzenia wyceny, o której mowa w art. 17 pkt 5.

2. Stan prawny przejętej nieruchomości ustala się na podstawie księgi wieczystej, zbioru dokumentów lub innych dokumentów potwierdzających prawo własności nieruchomości z chwili jej przejęcia.

3. Ciężar udowodnienia stanu faktycznego nieruchomości z dnia jej przejęcia spoczywa na właścicielu lub następcy prawnym.

4. Za dzień przejęcia nieruchomości uważa się dzień określony w dekrecie i przepisach wykonawczych jako dzień objęcia nieruchomości w posiadanie.

5. Określenia wartości nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, o którym mowa w rozdziale 1 Działu V ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.), na zasadach tej ustawy.

Art. 18. 1. W ramach prawa do odszkodowania, właścicielowi lub następcy prawnemu może zostać zaoferowane i przyznane, za jego zgodą, przez właściwy organ prawo użytkowania wieczystego odpowiedniej nieruchomości zamiennej.

2. Nieruchomość zamienna powinna pochodzić z zasobu nieruchomości organu właściwego, powinna nadawać się do racjonalnego zagospodarowania, a jej wartość nie może przekraczać wartości ustalonego odszkodowania.

3. Określenia wartości nieruchomości zamiennej dokonuje rzeczoznawca majątkowy, o którym mowa w rozdziale 1 Działu V ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.) na zasadach tej ustawy.

4. Do oddania nieruchomości zamiennej w użytkowanie wieczyste stosuje się odpowiednio przepisy niniejszego rozdziału oraz art. 8 i art. 15 ustawy.

Rozdział 5

Prawo do rekompensaty

Art. 19. 1. Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi lub następcy prawnemu, na rzecz którego przepisy niniejszej ustawy nie przewidują prawa do ustanowienia użytkowania lub prawa do odszkodowania, w szczególności właścicielowi lub następcy prawnemu który nie złożył wniosku.

2. Rekompensatę określa się w wysokości 20% wartości nieruchomości, określonej według zasad, o których mowa w art. 17.

3. Właściciel lub następca prawny uprawniony jest do złożenia wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Rozdział 6

Tryb realizacji prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty

oraz ich wypłaty

Art. 20. 1. Do postępowań w sprawach o przyznanie prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.), chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej.

Art. 21. 1. Wnioski o przyznanie prawa do odszkodowania albo prawa do rekompensaty składa się do organu właściwego na urzędowym formularzu.

2. Minister właściwy do spraw Skarbu Państwa określi, w drodze rozporządzenia, wzór urzędowego formularza oraz sposób jego udostępnienia.

3. We wniosku, o którym mowa w ust. 1 należy wskazać jedną z wybranych form realizacji prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty, określonych w art. 24.

4. W przypadku, gdy prawo do odszkodowania lub prawo do rekompensaty przypada osobom współuprawnionym, wnioski mogą być składane odrębnie przez każdego współuprawnionego, a przyznanie i realizacja prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty nie wymaga złożenia wniosków przez wszystkich współuprawnionych.

Art. 22. 1. Do wniosku o przyznanie prawa do odszkodowania albo prawa do rekompensaty należy dołączyć odpis księgi wieczystej lub inny dokument poświadczający prawo własności nieruchomości w dniu jej przejęcia.

2. Następca prawny dołącza dodatkowo do wniosku, o którym mowa w art. 16 ust. 3 lub art. 19 ust. 3 postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia lub inny dokument potwierdzający istnienie następstwa prawnego z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3.

3. W przypadku istnienia wątpliwości w zakresie następstwa prawnego, organ właściwy może wystąpić do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.

4. Postępowanie w sprawie prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty zawiesza się do dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawach, o których mowa w art. 22 ust. 3.

Art. 23. 1. Jeżeli wniosek nie został złożony na odpowiednio wypełnionym formularzu lub nie dołączono do niego dokumentów, o których mowa w art. 22, właściwy organ niezwłocznie wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków.

2. Jeżeli braki nie zostaną usunięte w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania do usunięcia braków, wniosek pozostawia się bez rozpoznania.

3. W razie złożenia przez wnioskodawcę dokumentu świadczącego o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku, postępowanie w sprawie przyznania prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty zawiesza się do dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

4. Wnioskodawca w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, przedstawi organowi właściwemu to postanowienie.

5. W przypadku niezachowania terminu określonego w ust. 4 prawo do odszkodowania lub prawo do rekompensaty wynikające z ustawy wygasają.

Art. 24. 1. Prawo do odszkodowania, z zastrzeżeniem art. 18 lub prawo do rekompensaty jest realizowane w jednej z następujących form:

1) przyznanie jednorazowo równowartości odszkodowania lub rekompensaty w obligacjach emitowanych przez Skarb Państwa,

2) świadczenie pieniężne wypłacane z Dekretowego Funduszu Rekompensacyjnego, o którym mowa w art. 26.

Art. 25. 1. Wypłata świadczenia pieniężnego z tytułu odszkodowania lub rekompensaty następuje w nie więcej niż 10 równych ratach rocznych i podlega waloryzacji.

2. Pierwsza rata świadczenia pieniężnego z tytułu odszkodowania lub rekompensaty wypłacana jest w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym decyzja o przyznaniu prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty stała się ostateczna.

3. Waloryzacja obliczana jest jako iloczyn wartości nominalnej odszkodowania lub rekompensaty i skumulowanych miesięcznych wartości wskaźnika cen i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, od miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym decyzja o przyznaniu prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty stała się ostateczna do miesiąca przypadającego na dwa miesiące przed pierwszym miesiącem, w którym uprawniony może odebrać ratę świadczenia pieniężnego z tytułu odszkodowania lub rekompensaty.

4. Waloryzację wypłaca się jednocześnie z wypłatą raty świadczenia pieniężnego z tytułu odszkodowania lub rekompensaty.

Art. 26. 1. Tworzy się państwowy fundusz celowy pod nazwą „Dekretowy Fundusz Rekompensacyjny”, którego zadaniem jest:

1) finansowanie wypłaty świadczeń pieniężnych, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt. 2,

2) obsługa wypłat tych świadczeń.

2. Dysponentem Dekretowego Funduszu Rekompensacyjnego jest Prezydent m.st. Warszawy.

3. Przychodami Dekretowego Funduszu Rekompensacyjnego są:

1) wpływy ze sprzedaży nieruchomości przejętych na podstawie dekretu,

2) wpływy z tytułu zwrotu nakładów poczynionych na nieruchomość, o których mowa w art. 15 ust. 1,

3) wpływy z tytułu zwrotu różnicy, o której mowa w art. 8 ust. 1,

4) odsetki od wolnych środków przekazanych w zarządzenie zgodnie z przepisami o finansach publicznych,

5) pożyczki z budżetu państwa udzielane w przypadku niedoboru środków wymienionych w pkt. 1 i 2, w kwocie określonej w ustawie budżetowej,

6) środki z Funduszu Reprywatyzacji, o którym mowa w art. 56 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 981 z późn. zm.) przekazywane przez okres 10 lat w kwocie ustalonej przez Ministra Finansów, jednak nie mniejszej niż 100.000.000,00 zł rocznie,

7) środki przekazywane przez m.st. Warszawa przez okres 10 lat w kwocie nie mniejszej niż 100.000.000,00 zł rocznie,

8) inne przychody.

4. Rada Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa i ministra właściwego do spraw finansów publicznych, uwzględniając aktualną sytuację budżetu, stan finansów publicznych oraz szczególny cel, na jaki udzielono pożyczki, może umorzyć pożyczki, o których mowa w ust. 3 pkt 5, w przypadku wyczerpania źródeł finansowania Dekretowego Funduszu Rekompensacyjnego, o których mowa w ust. 3 pkt 1, 2, 3 i 4.

5. Środki ze źródeł, o których mowa w ust. 3 pkt 1, 2 i 3 właściwy organ przekazuje w formie zaliczek kwartalnych, w wysokości ustalonej w rocznym planie finansowym, w terminie 30 dni po zakończeniu kwartału. Rozliczenie roczne zobowiązania następuje w terminie 14 dni po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego właściwego organu.

Art. 27. 1. Wypłaty świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 2, dokonuje Bank Gospodarstwa Krajowego, zwany dalej „Bankiem”, ze środków Dekretowego Funduszu Rekompensacyjnego, na podstawie umowy zawartej z właściwym organem.

2. Właściwy organ przekazuje Bankowi dane właścicieli lub następców prawnych uprawnionych do otrzymania świadczenia pieniężnego, zawarte w rejestrze, o którym mowa w art. 28.

3. Wypłata świadczenia pieniężnego następuje, na wniosek osoby uprawnionej w formie wypłaty gotówkowej w placówce banku lub przelewu na wskazany przez osobę uprawnioną rachunek bankowy.

4. Bank po otrzymaniu danych, o których mowa w ust. 2, zawiadamia o wypłacie osobę uprawnioną do otrzymania świadczenia pieniężnego.

Art. 28. 1. Właściwy organ prowadzi rejestr zawierający dane dotyczące:

1) decyzji, wydanych na podstawie niniejszej ustawy,

2) danych osobowych osób, którym przysługują prawa wynikające z decyzji, o których mowa w ust. 1 pkt 1,

3) stanu i formy realizacji praw wynikających z decyzji, o których mowa w ust. 1 pkt 1.

2. Minister właściwy do spraw Skarbu Państwa określi w drodze rozporządzenia zasady oraz sposób prowadzenia rejestru, o którym mowa w ust. 1, uwzględniając potrzebę sprawnego przepływu danych i kontroli realizacji praw do odszkodowania lub rekompensaty.

Rozdział 7

Przepisy przejściowe i końcowe

Art. 29. 1. Postępowania administracyjne lub sądowo-administracyjne w sprawach o stwierdzenie nieważności orzeczeń dotyczących nieruchomości lub inne postępowania związane z przejęciem nieruchomości na podstawie dekretu, wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie przepisów dotychczasowych.

2. Uwzględnienie roszczeń w postępowaniach o których mowa w ust. 1 powoduje wygaśnięcie wszelkich roszczeń dotyczących nieruchomości przejętych na podstawie dekretu.

3. Właścicielowi lub następcy prawnemu prowadzącemu postępowanie administracyjne, sądowo-administracyjne lub sądowe, w sprawach o których mowa w ust. 1, nie przysługują prawa wynikające z niniejszej ustawy, z zastrzeżeniem ust. 4.

4. Właściciel lub następca prawny prowadzący postępowanie administracyjne, sądowo-administracyjne lub postępowanie sądowe, o których mowa w ust. 1, jest uprawniony do rezygnacji z roszczeń dochodzonych w tym postępowaniu i wyboru prawa przysługującego na podstawie ustawy, co należy wskazać we wniosku składanym na podstawie art. 6 ust. 6, art. 16 ust. 3 lub art. 19 ust. 3.

Art. 30. W ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 205 z późn. zm.) w art. 4 w ust. 1 w pkt 17 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 18 w brzmieniu:

"18) nabycie w drodze spadku prawa do odszkodowania lub prawa do rekompensaty w rozumieniu ustawy z dnia ………………… o uregulowaniu praw do nieruchomości na terenie miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. ….).”

Art. 31. W ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 223 z późn. zm.) w art. 21 w ust. 1 po pkt 30 dodaje się pkt 30b) w brzmieniu:

"30b) przychody uzyskane z tytułu:

a) realizacji prawa do rekompensaty na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. lub realizacji prawa do odszkodowania albo prawa do rekompensaty w rozumieniu ustawy z dnia ………………… o uregulowaniu praw do nieruchomości na terenie miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. ….), przez osoby uprawnione na podstawie tej ustawy,

b) sprzedaży prawa użytkowania wieczystego, nabytych w związku z realizacją prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego lub prawa do odszkodowania na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. lub realizacji prawa do odszkodowania albo prawa do rekompensaty w rozumieniu ustawy z dnia ………………… o uregulowaniu praw do nieruchomości na terenie miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. ….), do wysokości odpowiadającej procentowemu udziałowi wartości tego prawa w cenie prawa użytkowania wieczystego z dnia nabycia prawa użytkowania wieczystego".

Art. 32. W ustawie z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 223 z późn. zm.) w art. 9 w pkt 15 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 16 w brzmieniu:

"16) sprzedaż prawa użytkowania wieczystego nieruchomości uzyskanego na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do odszkodowania lub prawa do odszkodowania albo prawa do rekompensaty w rozumieniu ustawy z dnia ………………… o uregulowaniu praw do nieruchomości na terenie miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. ….)”.

Art. 33. W ustawie z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 783 z późn. zm.) w art. 2 w ust. 1 w pkt 1 w lit. l średnik zastępuje się przecinkiem i dodaje się lit. ł w brzmieniu:

"ł) odszkodowań lub rekompensat w rozumieniu ustawy z dnia ………………… o uregulowaniu praw do nieruchomości na terenie miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. ….)”.

Art. 34. 1. W ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu praw użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 83 z późn. zm.) w art. 1 ust. 1a pkt. 2 średnik zastępuje się przecinkiem i dodaje się pkt. 3 w brzmieniu:

„3) na podstawie ustawy z dnia ………………… uregulowaniu praw do nieruchomości na terenie miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. ….)”.

2. Art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu praw użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 83) otrzymuje następujące brzmienie:

„4. Przepisy ust. 1a pkt 2 orz pkt 3 i ust. 2 pkt 1 stosuje się również do osób, które prawo użytkowania wieczystego albo udział w tym prawie uzyskały po dniu 13 października 2005 r.”

Art. 35. W ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:

1. art. 34 ust. 3: otrzymuje brzmienie:

„3. Zbycie nieruchomości nie może nastąpić jeżeli toczy się postępowanie administracyjne dotyczące prawidłowości nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, z zastrzeżeniem ust. 3a.”,

2. po ust. 3 dodaje się ust. 3a w brzmieniu:

„3a. W odniesieniu do osób, o których mowa w ust. 1 pkt. 2, zbycie nieruchomości na ich rzecz może nastąpić niezależnie od toczących się postępowań administracyjnych w trybie ustawy z dnia ………………… o uregulowaniu praw do nieruchomości na terenie miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. ….)

3. uchyla się art. 111a, art. 214, art. 214 a, art. 214b i 215.

Art. 36. Do umów sprzedaży praw i roszczeń określonych w dekrecie, roszczeń z art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.), zawartych po wejściu w życie ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2016 nr 0 poz. 1271 2016.09.17), a przed wejściem niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Art. 37. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.

 

UZASADNIENIE

Cele i główne założenia ustawy

Celem ustawy jest ostateczne oraz kompleksowe uregulowanie praw do nieruchomości na terenie miasta stołecznego Warszawy, zasad i zakresu ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości, wypłaty odszkodowań i rekompensat oraz uporządkowanie wszelkich innych roszczeń byłych właścicieli nieruchomości warszawskich, którzy na mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50 poz. 279) tzw. dekretu Bieruta zostali pozbawieni prawa własności nieruchomości lub ich spadkobierców. Celem ustawy jest zadośćuczynienie za naruszenie prawa własności, w poszanowaniu zasady sprawiedliwości dziejowej i społecznej oraz konstytucyjnej zasady ochrony prawa własności.

Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r. wszystkie grunty leżące w obszarze m. st. Warszawy w granicach z dnia 26 października 1945 r, a więc w granicach przedwojennej Warszawy, przeszły na własność gminy m. st. Warszawy. Dekret dotyczył ok. 14 tys. ha gruntów i ok. 28 tys. budynków. Dekret pomimo swego nacjonalizacyjnego charakteru przewidywał możliwość restytucji mienia w postaci prawa własności budynków oraz w przyszłości prawa wieczystej dzierżawy (obecnie prawa użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym, ale tylko i wyłącznie dla tych osób, które w terminie określonym w dekrecie złożyły stosowny wniosek. Zgodnie z przepisami dekretu dotychczasowi właściciele gruntów mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntów w posiadanie przez gminę zgłosić wnioski o przyznanie im na tych gruntach prawa wieczystej dzierżawy (obecnie prawa użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina miała obowiązek uwzględniania wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dawało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

W sposób odmienny potraktowana została sprawa własności budynków istniejących na gruntach, które zostały przejęte na własność gminy. Zgodnie z przepisami dekretu budynki przechodziły na własność gminy tylko wówczas gdy dotychczasowi właściciele nie złożyli w terminie wniosków o oddanie w wieczystą dzierżawę gruntów, na których położone były te budynki lub gdy w/w wnioski zostały załatwione odmownie. Ze względu na czasochłonny tryb obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę wprowadzony Rozporządzeniem Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. (Dz. U. R.P. Nr 16, poz. 112), wydano nowe rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadania gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 7 poz. 43). Na podstawie przepisów tego rozporządzenia zamieszczano sukcesywnie w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej m.st. Warszawy obwieszczenia o obejmowaniu kolejnych gruntów w posiadanie przez m.st. Warszawa. Ponadto informacje o tych obwieszczeniach zamieszczane były w prasie codziennej. W miarę podawania do publicznej wiadomości w/w obwieszczeń zaczęła napływać stale zwiększająca się fala wniosków od dotychczasowych właścicieli o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy gruntów przejętych przez gminę. Ostatni Dziennik Urzędowy, w którym ogłoszono wejście w posiadanie określonych fragmentów Miasta nosi datę 28 listopada 1948 r.

Termin na złożenie wniosku był terminem zawitym. Niezłożenie wniosku w terminie prowadziło do utraty możliwości uzyskania dzierżawy wieczystej, jak i pozbawiało właściciela wszelkich praw do budynku posadowionego na gruncie. Tak krótki okres na złożenie wniosku był dla wielu osób, w trudnych warunkach powojennych, niemożliwy do zachowania. Wiele rodzin pozostawało poza Warszawą, a nawet Polską, wiele osób za swą działalność niepodległościową zostało w tym okresie osadzonych w komunistycznych więzieniach. Nieuregulowane były również sprawy spadkowe po śmierci obywateli polskich w czasie II wojny światowej.

W latach 60 –tych przyznano byłym właścicielom i następcom prawnym dodatkową możliwość złożenia wniosków restytucyjnych na podstawie uchwały nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych obszarów m. st. Warszawy w użytkowanie wieczyste (M.P. nr 6 poz 18).

 

Kolejne uregulowania dotyczące nieruchomości warszawskich zawarto w ustawie z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. nr 14 poz. 130), na mocy której grunty przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. stały się własnością Skarbu Państwa, a po zmianach ustrojowych z dniem 27 maja 1990 r., tj. z dniem wyjścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie gminnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 32 poz. 131 z późn. zm.), znaczna część nieruchomości warszawskich została skomunalizowana z mocy prawa lub na wniosek.

Uzupełnieniem dla postanowień dekretu były przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.), a następnie przepisy art. 214 i 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.), przewidujące ograniczone możliwości uzyskania zwrotu nieruchomości bądź odszkodowania.

Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami regulujące kwestie dekretu znowelizowano ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2016 nr 0 poz. 1271 2016.09.17). Nowelizacja ta nie rozwiązała jednak wszystkich spraw związanych z problematyką skomunalizowanych nieruchomości warszawskich.

W latach 50- tych i 60- tych ubiegłego wieku zdecydowana większość wniosków złożonych w terminie określonym dekretem w ogóle nie została rozpatrzona albo rozpatrzono je odmownie. Po roku 1950 masowo odmawiano uwzględnienia wniosków, nawet jeżeli pozytywne ich załatwienie nie było sprzeczne z planem zagospodarowania gminy. Cel dekretu, którym zgodnie z jego art. 1 miało być sprawne przeprowadzenie procesu odbudowy stolicy, został wypaczony. Dekret był bowiem wykorzystany, jako instrument umożliwiający przejmowanie również tych budynków oraz nieruchomości, które były zbędne dla odbudowy stolicy.

W obecnym stanie prawnym, właściciele i ich spadkobiercy mogą domagać się stwierdzenia nieważności orzeczeń dekretowych w trybie art. 156 § 1 KPA. Ubieganie się o zwrot nieruchomości w związku z uprzednią koniecznością stwierdzenia nieważności orzeczeń jest jednak postępowaniem wieloletnim, co dodatkowo pogłębia poczucie krzywdy osób pozbawionych swojej własności.

Sześćdziesiąt lat obowiązywania dekretu i późniejsze uregulowania prawne spowodowały nieodwracalne skutki. Budynki wybudowane po 1945 r. są często posadowione w innych granicach działek, niż granice przedwojenne, wiele gruntów wykorzystanych jest na cele publiczne. Wiele nieruchomości zostało oddanych przez Skarb Państwa, a następnie miasto Warszawa w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich, a część lokali usytuowanych w budynkach objętych dekretem, sprzedana. W związku zaś ze wzrastającą liczbą postępowań w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń dekretowych, w wielu przypadkach miasto zaprzestało inwestycji, wobec tego, że stało się posiadaczem w złej wierze w rozumieniu art. 226 § 2 k.c. W związku z tym budynki, nierzadko zabytkowe niszczeją, w kamienicach nie można przeprowadzać remontów i modernizacji. Mieszkańcy tych nieruchomości czują się niesłusznie pokrzywdzeni, co powoduje wzrost niezadowolenia społecznego. Skutkiem zaś dotychczas przeprowadzonych inwestycji na przejętych gruntach jest zasadnicza zmiana w zakresie ich zagospodarowania. Kompleksy gruntów o zwartej i gęstej niegdyś zabudowie, jak np. Muranów, zostały zabudowane w formie luźnych osiedli, a na części gruntów wzniesiono budynki służące celom publicznym.

Roszczenia podnoszone w związku z dekretem utrudniają, a czasami wręcz uniemożliwiają prowadzenie procesów inwestycyjnych, infrastrukturalnych, drogowych, a nawet inwestycji celu publicznego. Prawomocne wyroki sądów zmuszają m.st. Warszawa i Skarb Państwa do wypłaty nawet kilkusetmilionowych odszkodowań, co stanowi dodatkowy argument za pilną koniecznością uregulowania praw do nieruchomości na terenie m.st. Warszawy. Pozostawienie stanu rzeczy w aktualnej postaci prowadzić może do lawinowego wzrastania kwot niezbędnych do wypłaty odszkodowań związanych z dekretem. Jednakże z uwagi na fakt, że niezaspokojone roszczenia dawnych właścicieli i ich spadkobierców, są wynikiem naruszenia przez Państwo konstytucyjnej zasady ochrony własności, pozbawienie ich prawa własności powinno zostać zadośćuczynione.

Projektowana ustawa o uregulowaniu praw do nieruchomości na terenie m. st. Warszawy określa zasady :

1. przyznania i realizacji prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości (prawo do ustanowienia użytkowania),

2. przyznania i realizacji prawa do odszkodowania za nieruchomość (prawo do odszkodowania),

3. przyznania i realizacji prawa do rekompensaty za nieruchomość (prawo do rekompensaty).

Przepisy ustawy mają zastosowanie wyłącznie do nieruchomości, które przeszły na własność Państwa na podstawie dekretu. Prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego, prawo do odszkodowania i prawo do rekompensaty przysługują dawnym właścicielom i współwłaścicielom nieruchomości, jeżeli własność lub współwłasność powstała przed dniem 21 listopada 1945 r. oraz ich spadkobiercom.

Na podstawie odrębnych umów międzynarodowych zawartych po dniu 1 stycznia 1944 r. pomiędzy państwem polskim lub jego rządem, a niektórymi państwami obcymi lub ich rządami (tzw. umowy indemnizacyjne) obywatelom polskim, którzy pozostawili nieruchomości w Warszawie, a po wojnie zostali obywatelami państw obcych, rząd polski przekazał środki finansowe na wypłatę odszkodowań za pozostawione w Warszawie nieruchomości.

Wobec czego, prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego, prawo do odszkodowania i prawo do rekompensaty nie przysługują właścicielom i ich spadkobiercom:

- którym na podstawie odrębnych przepisów przysługiwały w stosunku do państw obcych uprawnienia odszkodowawcze, wynikające z umów międzynarodowych zawartych po dniu 1 stycznia 1944 r pomiędzy państwem polskim lub jego rządem a państwami obcymi lub jego rządami,

- którzy utracili obywatelstwo polskie na podstawie dekretu z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej (Dz.U.1947.55.310, Dz.U.1948.65.390 i Nr 66.404, Dz.U.1949 r.57.453, Nr 32.238 i Nr 65.533),

- którzy utracili obywatelstwo polskie na podstawie art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r o obywatelstwie polskim (Dz.U.1951.4.25).

Zgodnie z rozwiązaniami proponowanymi w ustawie, prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego, prawo do odszkodowania oraz prawo do rekompensaty są prawami niezbywalnymi. Obrót takimi roszczeniami jest dopuszczalny wyłącznie między osobami współuprawnionymi do wskazanych roszczeń, co w założeniu ma umożliwić sprawniejsze przeprowadzenie właściwych postępowań. Jednocześnie projektowana regulacja ma wykluczyć budzącą duże kontrowersje społeczne praktykę wykupywania roszczeń związanych z utratą nieruchomości, często za niewielką część ich rzeczywistej wartości. Dopełnieniem wskazanej regulacji ma być wyposażenie organów właściwych do prowadzenia postępowań na podstawie projektowanej ustawy w uprawnienie do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa – w sytuacji, gdy w toku prowadzonego postępowania następstwo prawne podmiotów dochodzących roszczeń związanych z utratą nieruchomości, a w szczególności umowa, na podstawie której do takiego następstwa doszło, budzi wątpliwości co do jej zgodności z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Pierwowzorem wskazanego rozwiązania jest funkcjonująca na gruncie obowiązujących przepisów prawa możliwości inicjowania takich postępowań przez właściwe organy podatkowe (na podstawie art. 199a § 3 Ordynacji podatkowej). Zaprezentowane rozwiązanie ma w założeniu wyposażyć właściwe organy w instrument umożliwiający zakwestionowanie ważności następstwa prawnego w sytuacji, gdy okoliczności sprawy wskazują, że roszczenie zostało nabyte np. w warunkach, w których jedna ze stron nie zdawała sobie sprawy z jego rzeczywistej wartości.

Przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego, prawo do odszkodowania i prawo do rekompensaty następuje na wniosek właściciela lub jego spadkobiercy złożony w nieprzekraczalnym terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Wnioski składane są na urzędowym formularzu, którego wzór określi minister właściwy do spraw Skarbu Państwa. W odniesieniu do właścicieli i ich następców prawnych, którzy nie złożyli wniosków o użytkowanie wieczyste, odszkodowanie lub rekompensatę w terminach przewidzianych w ustawie, roszczenia wygasają. Przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego, prawa do odszkodowania, prawa do rekompensaty lub wydanie prawomocnej decyzji o odmowie przyznania tych praw wyczerpuje wszelkie roszczenia właścicieli lub spadkobierców dotyczące nieruchomości przejętych na podstawie dekretu.

Właściciel lub spadkobierca, któremu przysługuje prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego na podstawie projektowanej ustawy, może zrezygnować z tego prawa i dokonać wyboru prawa do odszkodowania.

Prawo do odszkodowania lub prawo do rekompensaty jest realizowane jako:

- przyznanie jednorazowo obligacji emitowanych przez Skarb Państwa,

- zwaloryzowane świadczenie pieniężne wypłacane w rocznych ratach z Dekretowego Funduszu Rekompensacyjnego.

Postępowania administracyjne lub sądowo-administracyjne w sprawach o stwierdzenie nieważności orzeczeń dotyczących nieruchomości lub inne postępowania związane z przejęciem nieruchomości na podstawie dekretu, wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie przepisów dotychczasowych. Właściciel lub spadkobierca prowadzący postępowanie administracyjne, sądowo-administracyjne lub inne postępowania w związku z utratą nieruchomości, jest uprawniony do rezygnacji z roszczeń dochodzonych w tym postępowaniu i wyboru prawa przysługującego na podstawie ustawy, co powinien wskazać we wniosku.

Prawo do odszkodowania i prawo do rekompensaty zwolnione jest z podatku od spadków i darowizn, jest wolne od podatku dochodowego od osób fizycznych, podatku od czynności cywilno-prawnych oraz nie podlegają opłacie skarbowej. Prawo użytkowania wieczystego przyznane na podstawie niniejszej ustawy może być przekształcone w prawo własności.

Zasady przyznania i realizacji prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości (prawo do ustanowienia użytkowania)

Warunkiem koniecznym do ustanowienia prawa użytkowania jest złożenie przez uprawniony podmiot wniosku na formularzu urzędowym.

Okolicznościami wyłączającymi możliwość ustanowienia prawa użytkowania wieczystego jest przeznaczenie lub wykorzystywanie nieruchomości na cele publiczne, określone w art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami lub zbycie tej nieruchomości, oddanie w użytkowanie wieczyste lub trwały zarząd, a także zabudowanie nieruchomości budynkiem, w którym zostały wydzielone więcej niż trzy lokale mieszkalne. Ustanowienie prawa do użytkowania wieczystego nie jest również możliwe jeżeli wartość nieruchomości zabudowanej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego po dniu wejścia w życie dekretu przenosi znacznie wartość zajętego na ten cel gruntu, oraz w sytuacji gdy budynek o którym mowa w art. 5 dekretu odbudowany lub wyremontowany został ze środków publicznych w ponad 50%, a także nie istnieje możliwość dokonania zgodnego z prawem i ładem przestrzennym podziału nieruchomości, której jedynie cześć jest przedmiotem roszczenia określonego w dekrecie.

Nieruchomość, co do której ustanawia się prawo użytkowania wieczystego musi odpowiadać co do powierzchni i położenia nieruchomości hipotecznej objętej wnioskiem. Mając jednak na uwadze zmiany jakie zaszły w czasie obowiązywania dekretu, od zasady tej ustawa przewiduje dwa wyjątki: 1) jeżeli wydzielenie nieruchomości w dawnych granicach nie będzie mogło nastąpić, prawo do użytkowania wieczystego może zostać przyznane do innej nieruchomości o takiej samej powierzchni, powstałej przez przyłączenie innej nieruchomości lub jej części, jeżeli powierzchnia dawnej nieruchomości w nowopowstałej nieruchomości będzie wynosić nie mniej niż 50%; 2) jeżeli zaś wydzielenie nieruchomości nie będzie możliwe w sposób opisany powyżej, prawo do ustanowienia użytkowania może być przyznane do innej nieruchomości pod warunkiem, że powierzchnia dawnej nieruchomości w nowopowstałej nieruchomości będzie wynosić nie mniej niż 50%. W przypadku ustanowienia prawa użytkowania do nieruchomości o innej powierzchni, będzie miała zastosowanie dopłata, której wysokość jest równa wartości prawa użytkowania wieczystego gruntu, tej części nieruchomości o jaką nieruchomość została zmniejszona lub zwiększona.

Niniejsza ustawa przewiduje również korzystne rozwiązanie dla właścicieli lub spadkobierców działek zabudowanych domami jednorodzinnymi lub domami, których liczba izb nie przekracza 20 oraz domami w których przed 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność lokali, którzy nie złożyli wniosku w trybie art. 7 dekretu. W tych przypadkach ustanowienie prawa użytkowania może zostać ustanowione tylko wtedy, gdy w dniu złożenia wniosku w trybie niniejszej ustawy faktycznie posiadają przedmiotową nieruchomość oraz przedstawią zgodę pozostałych właścicieli lub spadkobierców w formie aktu notarialnego na wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa do ustanowienia użytkowania przez osoby faktycznie posiadające nieruchomość. W takiej sytuacji wszelkie roszczenia pozostałych właścicieli lub spadkobierców dotyczące nieruchomości oddawanej w użytkowanie wieczyste, wygasną z dniem ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz faktycznego posiadacza nieruchomości.

Prawo użytkowania wieczystego gruntu, na którym jest posadowiony budynek, może być również ustanowione na rzecz właścicieli lub spadkobierców, którzy na dzień wejścia w życie ustawy są właścicielami budynków na podstawie dekretu.

Jeżeli wartość nieruchomości, której użytkowanie wieczyste jest ustanawiane na rzecz właściciela lub spadkobiercy, jest wyższa niż wartość odszkodowania, które przysługiwałoby za tę nieruchomość na podstawie ustawy, właściciel lub spadkobierca zobowiązany jest do zapłaty różnicy pomiędzy tymi wartościami. Wysokość odszkodowania odpowiada zaś wartości nieruchomości według stanu faktycznego i prawnego w dniu jej przejęcia na podstawie dekretu i przepisów wykonawczych, z uwzględnieniem obciążeń oraz cen z dnia sporządzenia wyceny przez rzeczoznawcę majątkowego.

Mając na względzie wprowadzony w ustawie obowiązek zapłaty przez właściciela lub jego spadkobiercę ewentualnej różnicy wartości nieruchomości, co do których ustanowiono użytkowanie wieczyste, jeżeli jest ona wyższa niż odszkodowanie przysługujące za tą nieruchomość na podstawie niniejszej ustawy, jak również obowiązek zwrotu nakładów poczynionych na nieruchomość po dniu przejęcia nieruchomości na podstawie dekretu, właściciel lub spadkobierca, któremu przysługuje prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego, może zrezygnować z prawa do ustanowienia użytkowania i wybrać prawo do odszkodowania.

Zasady przyznania i realizacji prawa do odszkodowania za nieruchomość (prawo do odszkodowania)

Odszkodowanie przysługuje właścicielowi lub spadkobiercy, który złożył wniosek, a nie przysługuje mu prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego lub też wybrał prawo do odszkodowania. Za zgodą właściciela lub spadkobiercy, w ramach prawa do odszkodowania może być przyznane prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zamiennej, pochodzącej z zasobu właściwego organu. Wartość nieruchomości zamiennej nie może przekraczać wartości ustalonego odszkodowania.

Zasady przyznania i realizacji prawa do rekompensaty za nieruchomość (prawo do rekompensaty)

Rekompensata przysługuje właścicielowi lub spadkobiercy, któremu nie przysługuje prawo do użytkowania wieczystego, lub prawo do odszkodowania. Wysokość rekompensaty określa się w wysokości 20% wartości nieruchomości, określonej według zasad, o których mowa w art. 17 ustawy.

Źródło finansowania

Nieruchomości, co do których ustala się prawo użytkowania wieczystego pochodzą odpowiednio z zasobu m.st. Warszawa lub Skarbu Państwa. Źródłem finansowania odszkodowań i rekompensat oraz ich obsługi jest utworzony na mocy niniejszej ustawy fundusz celowy pod nazwą „Dekretowy Fundusz Rekompensacyjny”. Dysponentem funduszu jest Prezydent m.st. Warszawy.

Przychodami Dekretowego Funduszu Rekompensacyjnego są:

- wpływy ze sprzedaży nieruchomości przejętych na podstawie dekretu,

- wpływy z tytułu zwrotu nakładów poczynionych na nieruchomość,

- wpływy z tytułu zwrotu różnicy wartości nieruchomości, co do których ustanowiono użytkowanie wieczyste, jeżeli jest ona wyższa niż przysługujące za tę nieruchomość odszkodowanie,

- odsetki od wolnych środków przekazanych w zarządzenie, zgodnie z przepisami o finansach publicznych,

- pożyczki z budżetu państwa,

- środki z Funduszu Reprywatyzacji, o którym mowa w art. 56 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (tj. tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 981 z późn. zm.),

- środki przekazywane przez m.st. Warszawa.

Wypłaty świadczeń pieniężnych dokonuje Bank Gospodarstwa Krajowego.

Zmiany w przepisach obowiązujących

Przepisy niniejszej ustawy wprowadzają zmiany w następujących ustawach:

- ustawa o gospodarce nieruchomościami. W art. 34 dopuszcza się zbycie nieruchomości na rzecz byłych właścicieli i ich spadkobierców pomimo toczącego się postępowania na podstawie ustawy. Uchyla się art. 111a, art. 214, art. 214a, art. 214b, i art. 215, zgodnie z zasadą, że wszelkie roszczenia związane z dekretem warszawskim, po wejściu w życie projektowanej ustawy będą dochodzone i realizowane na podstawie tej ustawy,

- ustawa o podatku od spadku i darowizn. W art. 4 ust 1 dodaje się pkt 18, w którym zwalnia się od podatku od spadku i darowizn prawa do odszkodowania i prawa do rekompensaty w rozumieniu niniejszej ustawy,

- ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych. W art. 21 ust 1 dodaje się pkt 30b, w którym określa się jako wolne od podatku przychody uzyskane z tytułu prawa do odszkodowania i rekompensaty oraz przychody uzyskane ze sprzedaży prawa użytkowania wieczystego, prawa do odszkodowania i prawa do rekompensaty do wysokości odpowiadającej procentowemu udziałowi wartości tego prawa w cenie użytkowania wieczystego z dnia nabycia prawa użytkowania wieczystego, w rozumieniu niniejszej ustawy,

- ustawa o podatku od czynności cywilno-prawnych. W art. 9 dodaje się pkt 16, w którym zwalnia się od podatku od czynności cywilno-prawnych sprzedaż prawa użytkowania wieczystego, prawa do odszkodowania oraz prawa do rekompensaty w rozumieniu niniejszej ustawy,

-ustawa o opłacie skarbowej. W art. 2 ust 1 dodaje się lit „ł”, w którym określa się, że opłacie skarbowej nie podlegają odszkodowania i rekompensaty w rozumieniu niniejszej ustawy,

- ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W art. 1 ust 1a dodaje się pkt 3, w którym określa się prawo do przekształcenia użytkowania wieczystego we własność nieruchomości, co do których prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione niniejszą ustawą.

Niniejsza ustawa wymaga wydania następujących rozporządzeń:

- rozporządzenie ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa określające wzór urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa użytkowania, prawa do odszkodowania, prawa do rekompensaty w rozumieniu niniejszej ustawy oraz sposób jego udostępnienia,

- rozporządzenie ministra właściwego do spraw Skarbu Państwo określające zasady i oraz sposób prowadzenia rejestru zawierającego dane na temat decyzji wydanych na podstawie niniejszej ustawy, stanu i formy ich realizacji a także danych osób, którym przysługują prawa wynikające z decyzji.

Niniejsza ustawa wymaga podjęcia uchwały przez Radę m.st. Warszawy określającą jednorazową symboliczną opłatę z tytułu oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste, w rozumieniu ustawy.

Przepisy przejściowe i końcowe

Projektowana ustawa wprowadza kompleksowe rozwiązania w zakresie dochodzenia roszczeń związanych z dekretem warszawskim na podstawie zawartych w niej uregulowań. Ustawa przewiduje liczony od dnia jej wejścia w życie termin zawity na zgłaszanie roszczeń, które wygasają z mocy prawa po upływie tego terminu. Postanowienia ustawy nie naruszają zasady równości obywateli wobec prawa, ani też nie pozbawiają obywateli praw nabytych na podstawie dotychczasowych regulacji prawnych. Postępowania administracyjne, sądowo-administracyjne lub inne postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy będą prowadzone na podstawie przepisów dotychczasowych, a uwzględnienie w ich toku roszczeń, spowoduje wygaśnięcie wszelkich roszczeń związanych z utratą nieruchomości na podstawie dekretu. Niezależnie od tego właściciele lub ich spadkobiercy, prowadzący wspomniane postępowania administracyjne, sądowo- administracyjne lub sądowe będą uprawnieni do rezygnacji z roszczeń dochodzonych w takim postępowaniu i wyboru roszczeń wraz z trybem ich dochodzenia, jakie regulowane są ustawą.

Projektowana ustawa wprowadza również zasadę niezbywalności roszczeń związanych z utratą nieruchomości.

Zakres oceny skutków regulacji

Zaproponowane w niniejszej ustawie rozwiązania w zakresie ustalenia praw do użytkowania wieczystego, odszkodowania i rekompensaty dla właścicieli nieruchomości warszawskich odebranych dekretem, wydają się być optymalne i odpowiadające zasadom państwa demokratycznego. Regulacje zaproponowane w projektowanej ustawie nie naruszają praw nabytych przez osoby uprawnione, ale wprowadzają czytelne i jednoznaczne regulacje. Wprowadzenie terminów zawitych do składania wniosków w trybie niniejszej ustawy oraz wyraźne wskazanie terminów kiedy określone roszczenie wobec zobowiązanych podmiotów (Skarbu Państwa, odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego) wygasa, pozwoli na uporządkowanie stosunków własnościowych, jak również odblokuje procesy inwestycyjne, które w rezultacie doprowadzą do pozyskania przez zobowiązane podmioty środków na realizację rekompensat i odszkodowań.

Podmioty, na które oddziałuje projektowana regulacja

a. Właściciele nieruchomości warszawskich i ich spadkobiercy, których pozbawiono prawa własności i nie zaspokojono ich roszczeń z tego tytułu do dnia dzisiejszego.

b. Organy publiczne prowadzące postawania administracyjne (organy właściwe) o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, prawa do rekompensaty oraz odszkodowania, tj.:

- prezydent m.st. Warszawy wykonujący zadania zlecone z zakresu administracji rządowej w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa,

- prezydent m.st. Warszawy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność m.st. Warszawy,

- marszałek województwa mazowieckiego w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność samorządu województwa mazowieckiego.

Konsultacje społeczne

Ze względu na rangę społeczną reprywatyzacji projekt ustawy winien być konsultowany z przedstawicielami środowisk osób, które utraciły prawo własności na mocy przepisów dekretu.

Skutki wprowadzenia regulacji

Wdrożenie ustawy pozwoli na ograniczenie i ostateczne ustalenie zobowiązań Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego (m.st. Warszawa, samorządu województwa mazowieckiego) właściwych do zaspokojenia roszczeń dekretowych.

Realizacja ustawy pozwoli m. st. Warszawa i samorządowi województwa mazowieckiego na uwolnienie nieruchomości dekretowych od roszczeń co zintensyfikuje obrót tymi nieruchomościami i zwiększy przychody odpowiednich jednostek, oraz pozwoli na przeprowadzenie blokowanych przez roszczenia inwestycji.

Wstępnie szacowane skutki finansowe wprowadzenia ustawy to 4 mld zł. Ostatecznie kwota ta możliwa będzie do określenia po upływie terminu na złożenie wniosków w trybie ustawy, czyli najwcześniej po roku od dnia wejścia w życie ustawy.

Wdrożenie ustawy zwiększy popyt na usługi rzeczoznawców majątkowych i geodetów uprawnionych.

Zgodność z prawem Unii Europejskiej

Projektowana ustawa jest zgodna z prawem Unii Europejskiej.