wtorek, 31 maj 2016

Interpelacja nr 2922 i odpowiedź w sprawie nierównego traktowania podmiotów w związku z obowiązkiem uiszczania składek na pokrycie kosztów działania rzecznika finansowego i jego biura

Do ministra finansów.

W dniu 9 kwietnia weszło w życie rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie terminów uiszczania, wysokości i sposobu obliczania należności na pokrycie kosztów działalności Rzecznika Finansowego i jego Biura. Rozporządzenie to weszło w życie z półrocznym opóźnieniem w stosunku do dnia wejścia w życie ustawy, której przepisy wykonuje, co było przedmiotem mojej wcześniejszej interpelacji (nr 1380). W odpowiedzi na moją interpelację Pan Piotr Nowak, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów wskazał m.in., że: „Warto również zaznaczyć, iż w rozporządzeniu uregulowano także kwestie ponoszenia kosztów funkcjonowania Rzecznika i jego Biura za okres od dnia wejścia w życie ustawy. Oznacza to, iż koszty funkcjonowania tej instytucji poniosą wszystkie podmioty wskazane w art. 20 ust. 1 ustawy, a nie tylko podmioty sektora ubezpieczeniowego.” Tymczasem, o ile w rozporządzeniu z dnia 21 marca 2016 r. uregulowano kwestię wnoszenia opłat za okres od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2015 r., o tyle całkowicie pominięto kwestię uregulowania zaległych opłat za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia wejścia w życie rozporządzenia. Oznacza to, iż powyższe twierdzenie Ministra Finansów jest niezgodne z prawdą, a koszty funkcjonowania Rzecznika Finansowego i jego Biura w okresie 1 stycznia 2016 r. – 9 kwietnia 2016 r. poniosą wyłącznie podmioty sektora ubezpieczeniowego, w oparciu o nieobowiązujący już akt wykonawczy, wydany na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych.

W powyższym kontekście kwestią wymagającą wyjaśnienia jest fakt, że Minister Finansów przygotował nowelizację rozporządzenia, która weszła w życie z dniem 22 kwietnia br., a której jedynym celem było obniżenie wysokości składek wnoszonych na pokrycie kosztów działalności Rzecznika Finansowego i jego Biura przez spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe. Minister Finansów nie uznał zatem za stosowne dokonania nowelizacji rozporządzenia w celu naprawienia ewidentnego błędu legislacyjnego zwalniającego wszystkie podmioty zobowiązane do uiszczania składek, poza podmiotami sektora ubezpieczeniowego, z wniesienia składek za I kwartał 2016 r. Działanie Ministra Finansów stanowi oczywiste naruszenie równości podmiotów wobec prawa, a więc zasady wynikającej bezpośrednio z Konstytucji RP, jak również obowiązku wynikającego wprost z ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym. Nie jest bowiem dopuszczalna sytuacja, w której tylko część podmiotów – na podstawie art. 20 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (Dz. U. z 2015 r. poz. 1348, z późn. zm.) – jest zobligowanych do ponoszenia tych kosztów, a taka sytuacja ma obecnie miejsce na gruncie przepisów ww. rozporządzenia.

Dodatkowo, w rozporządzeniu nowelizującym rozporządzenie z dnia 21 marca 2016 r., wprowadzono zapis, zgodnie z którym wartość kosztów poniesionych przez Rzecznika w danym roku ustala się pomniejszając je o przychody uzyskane z innych źródeł, niż zaliczek wpłacanych przez podmioty zobowiązane. Powyższe oznacza, że koszty działalności Rzecznika Finansowego będą częściowo finansowane przez klientów podmiotów rynku finansowego, gdyż jedynym źródłem, z którego Rzecznik otrzymuje dodatkowe przychody, są opłaty wnoszone przez klientów podmiotów rynku finansowego zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy, w związku z prowadzeniem pozasądowych postępowań w sprawie rozwiązywania sporów między klientem a podmiotem rynku finansowego. Jednocześnie ustawa w art. 20 ust. 1 w sposób jednoznaczny wskazuje, kto ponosi koszty działalności Rzecznika Finansowego i jego Biura, nie wskazując, że na te koszty składają się opłaty wnoszone tytułem prowadzenia postępowań pozasądowych.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

  1. W oparciu o jaką podstawę prawną Minister Finansów podjął decyzję o zwolnieniu części podmiotów z obowiązku wnoszenia składek na pokrycie kosztów działalności Rzecznika Finansowego i jego Biura za okres 1 stycznia 2016 r.–9 kwietnia 2016 r.?
  2. W oparciu o jaką podstawę prawną Minister Finansów wprowadził zasadę pomniejszania kosztów poniesionych przez Rzecznika o przychody uzyskiwane ze źródeł innych niż składki wnoszone przez podmioty wymienione w art. 20. ust. 1 ustawy?
  3. Czy dostrzega Pan Minister rozbieżność w odpowiedzi udzielonej na interpelację o nr 1380 a rzeczywistym brzmieniem przepisów rozporządzenia? Proszę o wyjaśnienie przyczyny tej rozbieżności.
  4. Jakie były przyczyny uprzywilejowania podmiotów wymienionych w art. 20 ust. 1 pkt 3-9 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym względem podmiotów sektora ubezpieczeniowego?

Zgłaszający: Izabela Leszczyna

 

Odpowiedź na interpelację nr 2922 w sprawie nierównego traktowania podmiotów w związku z obowiązkiem uiszczania składek na pokrycie kosztów działania rzecznika finansowego i jego biura

Na wstępie pragnę zaznaczyć, iż w mojej ocenie bezpodstawne zarzuty sformułowane w interpelacji Pani Poseł świadczą o niezrozumieniu mechanizmu zastosowanego do obliczania należnych składek na pokrycie kosztów funkcjonowania Rzecznika Finansowego i jego Biura, zwanych dalej „kosztami Rzecznika”. Chciałbym zatem wyjaśnić sposób działania tego mechanizmu oraz wskazać, iż wszelkie rozwiązania dotyczące pokrywania kosztów Rzecznika nie są sprzeczne z przepisami ustawowymi.

Prawdą jest, że zgodnie z przepisem art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 10 października 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (Dz. U. poz. 1348, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą”, koszty Rzecznika ponoszą określone podmioty rynku finansowego. W rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie terminów uiszczania, wysokości i sposobu obliczania należności na pokrycie kosztów działalności Rzecznika Finansowego i jego Biura (Dz. U. poz. 397 i 557), zwanym dalej

„rozporządzeniem”, zaprojektowano mechanizm obliczeniowy, który przewiduje rozliczenie roczne kosztów Rzecznika w oparciu o procentowy udział należnych zaliczek od danego podmiotu w sumie zaliczek należnych od wszystkich podmiotów rynku finansowego zobligowanych do dokonania wpłat. Podmioty rynku finansowego uiszczają kwartalnie należne zaliczki obliczane w oparciu o odpowiednią stawkę procentową i kwotę bazową, dostosowaną do specyfiki ich działalności (np. w przypadku zakładów ubezpieczeń jest to składka przypisana brutto, a w przypadku banków – suma bilansowa aktywów). W takiej sytuacji podmioty są rozliczane z wpłacanych zaliczek na podstawie faktycznych kosztów funkcjonowania Rzecznika Finansowego w roku, którego dotyczy rozliczenie. Minister Finansów w nowelizacji przywołanego rozporządzenia wprowadził przepisy przejściowe, które regulują materię dokonywania przez podmioty rynku finansowego, wymienione w art. 20 ust. 1 ustawy, wpłat zaliczek należnych od drugiego kwartału 2016 r. Tego rodzaju rozwiązanie zostało zastosowane w celu uniknięcia wątpliwości interpretacyjnych związanych z faktem, iż przedmiotowe rozporządzenie weszło w życie w drugim kwartale 2016 r. W takiej sytuacji niektóre podmioty sektora ubezpieczeniowego mogły już dokonać wpłat na pokrycie kosztów funkcjonowania

Rzecznika Finansowego i jego Biura zgodnie z art. 63 ustawy, zgodnie z którym przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych (Dz. U. z 2013 r. poz. 290, z późn. zm.) pozostawały w mocy do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 20 ust. 5 ustawy, nie dłużej jednak niż przez 6 miesięcy od dnia jej wejścia w życie.

Minister Finansów zastosował zatem rozwiązanie, które pozwoli na transparentne rozliczenie dokonanych wpłat na pokrycie kosztów Rzecznika w roku 2016 w oparciu o faktycznie poniesione koszty Rzecznika i procentowy udział należnych zaliczek poszczególnych podmiotów rynku finansowego w sumie wszystkich należnych zaliczek za drugi, trzeci i czwarty kwartał 2016 r.

Należy podkreślić, iż koszty Rzecznika w 2016 r. poniosą wszystkie podmioty rynku finansowego wymienione w art. 20 ust. 1 ustawy. Nie można zatem mówić, iż rozporządzenie Ministra Finansów narusza ustawowe przepisy, gdyż zastosowane mechanizmy zapewnią rozliczenie zarówno odpowiedniej części kosztów poniesionych w roku 2015, jak i faktycznych kosztów poniesionych w całym 2016 r. zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy przez wszystkie podmioty rynku finansowego wymienione w tym przepisie.

Zastosowanie natomiast przepisów przejściowych pozwalających na wpłacanie zaliczki za pierwszy kwartał 2016 r. spowodowałoby trudności w rozliczeniu rocznym oraz doprowadziłoby do zbiegu wpłat na pokrycie kosztów Rzecznika w drugim kwartale 2016 r. (wpłacane byłyby wówczas należne wpłaty za 2015 r., należne zaliczki za pierwszy kwartał 2016 r. oraz zaliczki za drugi kwartał 2016 r.) co mogłoby niekorzystnie wpłynąć szczególnie na bardzo małe, lokalnie działające podmioty takie jak m.in. biura usług płatniczych czy banki spółdzielcze.

Odnosząc się do zarzutu niezgodności przyjętego rozwiązania z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej należy wskazać, iż Minister Finansów działał w zgodzie z art. 63 ustawy, który dopuszczał pobranie zaliczek za pierwszy kwartał 2016 r. na podstawie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy z o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych. Jeżeli w ocenie Pani Poseł tego rodzaju mechanizm jest naruszeniem równości podmiotów wobec prawa to należałoby odpowiednio zbadać pod tym kątem przepisy ustawy, której projektodawcami byli posłowie Klubu Parlamentarnego Platformy Obywatelskiej, a nie przepisy wykonawcze wydane na podstawie tej ustawy, tym bardziej, iż nie są one z tą ustawą sprzeczne.

Pragnę również podkreślić, iż przedłużające się prace nad rozporządzeniem były spowodowane szeregiem wątpliwości oraz niedoskonałości wynikających z ustawy, wyjątkowo szybko procedowanej pod koniec kadencji poprzedniego Parlamentu. Tytułem przykładu należałoby wskazać zwłaszcza nieprecyzyjne przepisy dotyczące funkcjonowania, finansowania i sytuacji prawnej Rzecznika Finansowego. Obecnie w Ministerstwie Finansów przepisy te są szczegółowo analizowane. W szczególności budzą wątpliwości kwestie dotyczące definicji poszczególnych podmiotów rynku finansowego oraz nieprecyzyjny katalog podmiotów zobowiązanych do ponoszenia kosztów Rzecznika. Do Ministerstwa Finansów wpływa szereg

zapytań i sygnałów m.in. od oddziałów instytucji kredytowych i instytucji kredytowych prowadzących działalność transgraniczną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej odnośnie do rozstrzygnięcia, czy podmioty te mają partycypować we wpłatach na pokrycie kosztów Rzecznika.

Wydaje się również, iż przepisy dotyczące samego funkcjonowania Rzecznika Finansowego i jego Biura nie są wystarczająco precyzyjne. W ustawie nie została m.in. doprecyzowana kwestia sprawowania nadzoru nad tą instytucją. Wątpliwości budzi również zastosowanie częściowego wyłączenia pracowników biura Rzecznika Finansowego spod reżimu przepisów ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1111, z poźn. zm.). Mając na względzie wagę kwestii należących do właściwości Rzecznika Finansowego wymaga rozważenia uczynienie z tej instytucji np. organu centralnej administracji rządowej, tak jak ma to miejsce w przypadku Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Odnosząc się z kolei do pytania i zarzutów dotyczących pomniejszania kosztów Rzecznika o przychody inne niż przychody z tytułu wpłat dokonywanych przez podmioty wymienione w art. 20 ust. 1 ustawy pragnę podkreślić, iż w przedmiotowym rozporządzeniu zastosowano mechanizm, który pomniejsza faktyczne koszty funkcjonowania Rzecznika przyjmowane do wyliczenia należnych wpłat za dany rok. Należy zaznaczyć, iż na podstawie art. 38 ustawy, w przypadku postępowania pozasądowego klient uiszcza opłatę w wysokości 50 zł na rachunek Rzecznika. Opłata ta ma na celu pokrycie części kosztów związanych z tym postępowaniem. Argument przedstawiony w interpelacji Pani Poseł wskazuje, iż wyłączenie przychodów z tej opłaty doprowadzi do obciążania poszczególnych klientów ciężarem ponoszenia kosztów Rzecznika. Należy jednak zauważyć, że również w tym zakresie przepisy ustawowe są nieprecyzyjne, gdyż niezależnie od tego, czy koszty przyjmowane do rozliczenia rocznego wpłat należnych na pokrycie kosztów Rzecznika ponoszonych przez podmioty rynku finansowego zostaną pomniejszone o przychody, które miały stanowić częściowe pokrycie kosztów (m.in. pozasądowego postępowania), czy też nie, klienci i tak będą częściowo finansować te postępowania z tych właśnie wpłat. Warto bowiem zauważyć, iż koszty pozasądowego postępowania są również wliczane do kosztów faktycznie ponoszonych przez Rzecznika, przyjmowanych do rozliczenia rocznego należnych wpłat od pomiotów rynku finansowego. W takiej sytuacji część tych kosztów byłaby pokrywana dwukrotnie, zarówno przez klientów (którzy z racji nieprecyzyjnych przepisów ustawy muszą te opłaty wnosić), jak i przez poszczególne podmioty. W takiej sytuacji mechanizm zastosowany w rozporządzeniu przeciwdziała podwójnemu finansowaniu tych samych kosztów.

należnych wpłat za dany rok. Należy zaznaczyć, iż na podstawie art. 38 ustawy, w przypadku postępowania pozasądowego klient uiszcza opłatę w wysokości 50 zł na rachunek Rzecznika. Opłata ta ma na celu pokrycie części kosztów związanych z tym postępowaniem. Argument przedstawiony w interpelacji Pani Poseł wskazuje, iż wyłączenie przychodów z tej opłaty doprowadzi do obciążania poszczególnych klientów ciężarem ponoszenia kosztów Rzecznika. Należy jednak zauważyć, że również w tym zakresie przepisy ustawowe są nieprecyzyjne, gdyż niezależnie od tego, czy koszty przyjmowane do rozliczenia rocznego wpłat należnych na pokrycie kosztów Rzecznika ponoszonych przez podmioty rynku finansowego zostaną pomniejszone o przychody, które miały stanowić częściowe pokrycie kosztów (m.in. pozasądowego postępowania), czy też nie, klienci i tak będą częściowo finansować te postępowania z tych właśnie wpłat. Warto bowiem zauważyć, iż koszty pozasądowego postępowania są również wliczane do kosztów faktycznie ponoszonych przez Rzecznika, przyjmowanych do rozliczenia rocznego należnych wpłat od pomiotów rynku finansowego. W takiej sytuacji część tych kosztów byłaby pokrywana dwukrotnie, zarówno przez klientów (którzy z racji nieprecyzyjnych przepisów ustawy muszą te opłaty wnosić), jak i przez poszczególne podmioty. W takiej sytuacji mechanizm zastosowany w rozporządzeniu przeciwdziała podwójnemu finansowaniu tych samych kosztów.

Odpowiadający: Leszek Skiba - podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów