środa, 08 luty 2017

Interpelacja nr 9260 i odpowiedź w sprawie działań podejmowanych przez Ministerstwo Finansów w zakresie przeciwdziałania wyłudzeniom podatku VAT, w związku z nielegalnym handlem paliwami

Do ministra finansów.

Ministerstwo Finansów, w poprzedniej kadencji Sejmu, wprowadziło kilka rozwiązań prawnych, dzięki którym możliwa jest wyższa ściągalność podatków. Te rozwiązania to, m. in. Jednolity Plik Kontrolny, opodatkowanie dochodu jednostek nazwanych zagranicznymi spółkami kontrolowanymi, rozwiązania dotyczące cen transferowych oraz mechanizm odwróconego VAT-u na niektóre towary, obrót którymi powoduje znaczne ryzyko wyłudzeń podatku. Obecny rząd kontynuuje rozwiązania zmierzające do uszczelnienia systemu podatkowego, wprowadza rozwiązania przygotowane przez poprzedników oraz realizuje swoje pomysły na uszczelnianie: znosi możliwość kwartalnego rozliczania VAT-u, znacząco ogranicza ochronę, jaką dawały przedsiębiorcom interpretacje indywidualne, zmienia interpretacje ogólne na niekorzyść przedsiębiorców, przywraca sankcje za błędnie rozliczony podatek, a także zapowiada wprowadzenie wysokich kar więzienia dla nieuczciwych przedsiębiorców.

W ostatnich miesiącach wiele słyszeliśmy także o tzw. pakiecie paliwowym. Miał on przeciwdziałać wyłudzeniom podatku VAT w związku z nielegalnym handlem paliwami.

Tymczasem 7 grudnia minister finansów skierował do dyrektorów izb celnych i niektórych związków Służby Celnej list, w którym poprosił podległych sobie celników o pomysły na uszczelnienie systemu w zakresie obrotu paliwami.

O pomysły na walkę z wyłudzeniami VAT w obrocie paliwami minister finansów poprosił także polskie koncerny paliwowe.

W związku z powyższym zwracam się do Pana z następującymi pytaniami:

1. Dlaczego Pana zdaniem wprowadzony w sierpniu 2016 r. tzw. pakiet paliwowy nie przyniósł oczekiwanych efektów?

2. Czy otrzymał Pan odpowiedź na swoje pismo do celników? Jakie pomysły zgłaszają? Które z wymienionych pomysłów zamierza Pan realizować? Czy wcześniej nie rozmawiał Pan na ten temat z pracownikami podległej Panu Służby Celnej?

3. Czy w odpowiedzi na Pański list, celnicy zgłosili brak współpracy z służbami podlegającymi innym ministrom? Jeśli tak, to z którymi?

4. Czy w odpowiedzi na Pański list, celnicy zgłosili brak dostępu do systemów czy baz danych poza resortem finansów? Jeśli tak, to w jakim zakresie?

5. Czy w odpowiedzi na Pański list, celnicy zgłosili brak środków lub wyposażenia? Jeśli tak, to w jakim zakresie?

6. W jaki sposób w walkę z mafią paliwową mają zaangażować się koncerny paliwowe?

Zgłaszający: Izabela Leszczyna

 

Odpowiedź na interpelację nr 9260 w sprawie działań podejmowanych przez Ministerstwo Finansów w zakresie przeciwdziałania wyłudzeniom podatku VAT, w związku z nielegalnym handlem paliwami

Na wstępie pragnę wskazać, że celem wprowadzenia ,,pakietu paliwowego’’(czyli nowelizacji ustaw o podatku od towarów i usług (VAT), podatku akcyzowym, Ordynacji podatkowej i  Prawa  energetycznego)  było  uporządkowanie  zasad  przywozu  paliw do kraju i ograniczenie swobody niekontrolowanego wprowadzania na rynek polski paliwa z szarej strefy. Do momentu wprowadzenia „pakietu paliwowego” model oszustwa, mimo, że na bieżąco udoskonalany, od lat wykorzystywał ten same słabości podatków VAT i akcyzowego jeżeli chodzi o przywóz paliw oraz system koncesjonowania jeżeli chodzi o wprowadzanie na rynek

„koncesjonowanych słupów” czyli fikcyjnych firm rzekomo zajmujących się obrotem paliwami. W zakresie podatku VAT – model ten wykorzystywał brak rzeczywistego opodatkowania czynności nabycia wewnątrzwspólnotowego oraz od 2015 r. także zasady rozliczania transakcji trójstronnych – brak rzeczywistego opodatkowania sprzedaży paliwa przez podmiot dokonujący nabycia wewnątrzwspólnotowego.

W zakresie podatku akcyzowego mechanizm oszustwa wykorzystywał możliwość przeprowadzenia procesu przywozu paliwa, w którym podatnikiem akcyzy i VAT były różne podmioty. Służba Celna odpowiedzialna za podatek akcyzowy nie była właściwa w zakresie podatku VAT od tej samej transakcji. Natomiast urzędy skarbowe pilnujące rozliczeń VAT      nie miały pełnej wiedzy o przemieszczeniu paliw jako wyrobów akcyzowych. Podatnicy akcyzy, którzy obsługiwali przywóz paliwa na potrzeby tego podatku nie mieli obowiązku weryfikować czy ich klient jest w ogóle uprawniony do obrotu paliwami, czy jest zarejestrowanym podatnikiem w Polsce oraz czy sprowadzane paliwo jest w istocie własnością tego klienta.

W zakresie Prawa energetycznego – łatwość tworzenia spółek oraz uzyskiwania przez  nie koncesji na obrót krajowy czy zagraniczny (łącznie blisko 8 tys. obowiązujących koncesji) powodowało, że oszuści mogli wprowadzać do łańcuchów transakcji każdą liczbę podmiotów („słupów”), w tym z siedzibą w każdym z krajów w Europie, faktycznie niekontrolowalnych.

W  ocenie  Ministerstwa  Finansów  to  oszustwa  związane  z  unikaniem  zapłaty  VAT  i realizacją innych obowiązków dotyczących przywozu paliw do kraju odpowiadały za spadek legalnej konsumpcji paliw od 2011 roku i wzrost eksportu paliw, którego firmy nie mogły legalnie sprzedać w kraju.

Paliwo  przywożono  w   pełni   legalnie,   ponieważ   oszustwo   następowało   dopiero  w momencie sprzedaży w kraju. Organy kontroli w znacznym zakresie potwierdzały tylko fakt dokonania oszustwa nie mogąc mu zapobiec.

Poniżej przedstawiam szczegółowe informacje w zakresie pytań zawartych w interpelacji Pani Poseł.

1. Dlaczego Pana zdaniem wprowadzony w sierpniu 2016 r. tzw. pakiet paliwowy nie przyniósł oczekiwanych efektów?

Mając na uwadze powyższe bezpośrednim celem pakietu paliwowego było:

  • doprowadzenie do sytuacji, w której każdy podmiot dokonujący nabycia wewnątrzwspólnotowego   paliw   był   podatnikiem   VAT,    niezależnie    czy    siedzibę  ma w Londynie czy Poznaniu (podmiot zagraniczny musi działać poprzez oddział w Polsce),
  • rzeczywiste opodatkowanie nabycia paliwa z zagranicy, poprzez zabezpieczenie jego zapłaty; tzw. przyspieszony VAT musi być wpłacony w momencie przywozu paliwa a nie miesiąc lub kwartał po sprzedaży go w kraju; odpowiedzialnym za jego pobór jest zarejestrowany odbiorca (ZO) lub skład podatkowy obsługujący nabywcę pod kątem podatku akcyzowego jako płatnik,
  • uregulowanie zasad dokonywania przez ZO i składy podatkowe nabyć paliw (w rozumieniu podatku akcyzowego) na rzecz innych podmiotów – warunki takiej usługi pozwalają identyfikować  właściciela  paliwa,  a  tym  samym  podmiot  zobowiązany  do  zapłaty  VAT i posiadania koncesji obrotu paliwami ciekłymi z zagranicą (OPZ),
  • zaostrzenie warunków ubiegania się o koncesję na obrót paliwami z zagranicą (powiązano    je również z obowiązkiem utrzymywania zapasów obowiązkowych) i wyposażono Prezesa URE w szersze kompetencje do odbierania koncesji.

Z perspektywy kilku ostatnich miesięcy widać wyraźnie, że wprowadzony w sierpniu 2016 r. ,,pakiet paliwowy’’ przyniósł oczekiwane efekty. Informacje przekazane po wprowadzeniu „pakietu paliwowego” przez krajowych producentów paliw oraz dane udostępnione przez Służbę Celną dotyczące wielkości sprzedaży oraz przywozu paliw do kraju wskazują przede wszystkim na pozytywne zmiany zachodzące na rynku paliw.

I tak zgodnie z danymi posiadanymi przez Ministerstwo Finansów:

1) Zanotowano gwałtowny wzrost sprzedaży legalnej

Według Polskiej Organizacji Przemysłu i Handlu Naftowego w sierpniu 2016 r. nastąpił wzrost sprzedaży legalnej paliw o 29%, we wrześniu o 26 % natomiast w październiku          o 17 % w porównaniu do analogicznych okresów roku ubiegłego. Za miesiące listopad- grudzień 2016 r. Ministerstwo Finansów nie posiada danych o sprzedaży.

Wzrost sprzedaży legalnej widać także w strukturze wpływów podatku akcyzowego. Nastąpił znaczny wzrost tzw. akcyzy krajowej oraz spadek o ponad 57 % wpływów z akcyzy płaconej z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów (WNT).

2) Wystąpił znaczny spadek wewnątrzwspólnotowych nabyć paliw do Polski za pośrednictwem ZO

Do 1 sierpnia 2016 r. WNT ON za pośrednictwem ZO było większe niż w okresie styczeń- lipiec  2015  r.  Okres  sierpień  -  grudzień  2015  i  2016  r.  to  już  spadek  nabyć  o  63%  w przypadku ON oraz o 56 % w przypadku benzyn. Z posiadanej wiedzy wynika, że część zarejestrowanych odbiorców świadomie uczestniczyła w procederze nielegalnego obrotu paliwem.

3) Nastąpił wzrost nabyć realizowanych przez składy podatkowe (koncernowe) w ramach oficjalnego  importu.  W  okresie  sierpień  –  grudzień  2016  r.  wzrost  o  72  %  w stosunku

do   analogicznego   okresu   2015   r.   Wzrost   nabyć   przez   koncerny   podyktowany  jest

zwiększonym zapotrzebowaniem na legalne paliwo.

4) Znacznie zmniejszył się eksport ON przez producentów krajowych.

Do chwili wejścia ,,pakietu paliwowego’’ eksport rósł od 140 do 300 % rocznie, ponieważ krajowi producenci nie byli w stanie sprzedać całości produkcji w kraju. Zwiększanie udziału eksportu powoduje zmniejszenie wpływów z podatku VAT i akcyzy. W okresie sierpień - październik rok do roku eksport (wraz z wewnątrzwspólnotową dostawą towarów - WDT) spadł o 47 %.

Analiza powyższych danych uprawnia do stwierdzenia, iż rozwiązania pakietu paliwowego w sposób zdecydowany ograniczyły oszustwa na rynku paliwowym wykorzystujące mechanizmy wewnątrzwspólnotowych nabyć paliw realizowanych za pośrednictwem ZO oraz mechanizmy trójstronnych transakcji uproszczonych, a także brak realnego nadzoru nad podmiotami korzystającymi z koncesji OPZ. Wzrost sprzedaży legalnej w sierpniu 2016 r. wskazuje, że udział szarej strefy w całości konsumpcji w Polsce wynosił ok. 30%.

Efekt nowych rozwiązań legislacyjnych w każdym przypadku wzmacniany jest działaniami o charakterze kontrolnym w celu egzekwowania nowych przepisów oraz ujawniania nowych mechanizmów, w celu szybkiego przeciwdziałania. Informacje przekazywane przez podmioty działające na rynku paliw czy zrzeszenia branżowe traktowane są przez Ministerstwo Finansów jako dodatkowe sygnały o nieprawidłowościach występujących na rynkach paliw. Informacje o ewoluowaniu działań przestępczych czy o tworzeniu nowych mechanizmów nieprawidłowości, podlegają analizie pod kątem prowadzenia postępowań kontrolnych lub konieczności dokonywania zmian legislacyjnych.

Pełna ocena skutków wprowadzonych i projektowanych regulacji, wymaga przeanalizowania informacji z dłuższej perspektywy czasowej, analizy dodatkowych danych wynikających z deklaracji podatkowych, podjęcia działań kontrolnych celem egzekwowania przestrzegania nowych regulacji oraz monitorowania możliwości zmian mechanizmów przestępstw podatkowych, jako następstwa znowelizowania przepisów.

Pragnę  zauważyć,  iż  nabywanie  paliw  silnikowych  w  ramach  WNT  wiązało  się    do sierpnia 2016  r.  z  ryzykiem  niepłacenia  w  prawidłowej  wysokości  należnego  podatku  od towarów i usług. Wprowadzone rozwiązania prawne ograniczyły prawie trzykrotnie udział zarejestrowanego odbiorcy w obrocie olejem napędowym. Efektem tych zmian był spadek wielkości nabywanego oleju napędowego przez zarejestrowanego odbiorcę, natomiast wzrost nabyć paliw silnikowych z wykorzystaniem składów podatkowych. Ogólny spadek nabywanego oleju napędowego w ramach nabyć wewnątrzwspólnotowych w analizowanym  okresie wskazuje, iż wprowadzone zmiany legislacyjne były trafne i bez wątpienia przyczyniły się       do zahamowania nielegalnego obrotu olejem napędowym w ramach nabyć wewnątrzwspólnotowych.

Wielkość nabyć WNT dla olejów napędowych (kod E430) [litry]

Rok

2015

2016

Miesiąc

zarej. odbiorca

skład

podatkowy

zarej. odbiorca

skład

podatkowy

Sierpień

310 155 377

98 976 526

91 963 396

157 411 654

Wrzesień

342 418 373

149 959 571

139 064 370

215 381 431

Październik

Listopad

332 550 407

299 974 263

125 538 906

114 184 968

124 066 470

128 585 707

196 994 181

235 273 580

Grudzień

277 699 382

90 624 941

98 543 916

212 936 448

Razem

1 562 797 802

579 284 912

582 223 859

1 017 997 294

Wielkość nabyć WNT dla benzyn (kod E420) [litry]

Rok

2015

2016

 

Miesiąc

zarej. odbiorca

skład

podatkowy

zarej. odbiorca

skład

podatkowy

Sierpień

25 625 537

34 548 611

14 084 740

25 410 692

Wrzesień

25 857 879

23 343 114

13 700 426

29 595 532

Październik

27 953 552

27 644 521

10 901 294

29 053 652

Listopad

24 921 853

23 796 174

10 629 451

28 318 542

Grudzień

27 837 370

32 111 357

7 641 927

19 508 444

Razem

132 196 191

141 443 777

56 957 838

131 886 862

Zmiany legislacyjne w zakresie identyfikacji kolejnych uczestników realizowanego łańcucha dostaw znacząco obniżyły aktywność zarejestrowanych odbiorców realizujących nabycia WNT na rzecz innych podmiotów gospodarczych. Konieczność zapłaty podatku VAT przez zarejestrowanego odbiorcę przy jednoczesnym zobowiązaniu faktycznego odbiorcy towaru do złożenia deklaracji VAT-14 skutecznie wyeliminowała z obrotu operacje nielegalne.

Wielkość nabyć WNT dla olejów mineralnych (benzyny i oleje napędowe) realizowanych przez zarejestrowanych odbiorców na rzecz innych podmiotów [mln litrów]

Rok

Miesiąc

2014

2015

2016

Sierpień

282,4

309,6

56,2

Wrzesień

282,0

331,9

103,3

Październik

291,4

337,2

99,9

Listopad

246,5

315,9

96,3

Razem

1102,3

1294,6

355,8

2. Czy otrzymał Pan odpowiedź na swoje pismo do celników? Jakie pomysły zgłaszają? Które   z wymienionych pomysłów zamierza Pan realizować? Czy wcześniej nie rozmawiał Pan na ten temat z pracownikami podległej Panu Służby Celnej?

Uprzejmie informuję, ze w wyniku skierowanego zapytania do funkcjonariuszy celnych otrzymałem szereg informacji i propozycji, które obecnie są przedmiotem prowadzonych analiz pod  kątem  możliwości  wdrożenia,  ze  szczególnym  uwzględnieniem  potencjalnych  zagrożeń i efektów. Na obecnym etapie analizowania nadesłanych rozwiązań i propozycji, nie podjęto decyzji, które z nich zostaną wdrożone. Jednocześnie pragnę poinformować, że celem zaproponowanej formuły kontaktu było „skrócenie” dystansu pomiędzy Ministrem Rozwoju        i Finansów a funkcjonariuszami i pracownikami Służby Celnej. Nie oznacza to, iż wcześniej działania takie nie były podejmowane, przykładem może być wprowadzony „pakiet paliwowy”, a także, obecnie procedowany w Sejmie, projekt ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów.

3. Czy w odpowiedzi na Pański list, celnicy zgłosili brak współpracy ze służbami podlegającymiinnym ministrom? Jeśli tak, to z którymi?

Brak    „współpracy    ze    służbami    podległymi    innym    ministrom”    świadczyłby  o niewłaściwych relacjach pomiędzy służbami, a takie zjawisko nie ma miejsca. Analizując dotychczasową współpracę m.in. z Policją, Strażą Graniczną, Inspekcją Transportu Drogowego czyli organami, które w ramach realizowanych zadań posiadają kompetencje do zwalczania oszustw podatkowych w zakresie dokonywanego obrotu paliwami należy stwierdzić, że jest ona realizowana w sposób rzetelny, prawidłowy i – co szczególnie istotne - skuteczny. Przykładem współpracy i zaangażowania innych służb mogą być realizowane operacje kontrolne zarówno    w 2016 r. jak i w pierwszym miesiącu bieżącego roku.

4 i 5. Czy w odpowiedzi na Pański list, celnicy zgłosili brak dostępu do systemów czy baz danych poza resortem finansów? Jeśli tak, to w jakim zakresie? Czy w odpowiedzi na Pański list, celnicy zgłosili brak środków lub wyposażenia? Jeśli tak, to w jakim zakresie?

Skuteczna realizacja powierzonych zadań wymaga odpowiedniego wyposażenia w środki techniczne - nie dotyczy to tylko i wyłącznie Służby Celnej. Niezależnie od zgłaszanych potrzeb, na bieżąco są realizowane prace związane z „doposażeniem” podległych jednostek organizacyjnych w odpowiedni sprzęt do kontroli. Obecnie są podejmowane działania zmierzające do dokonania zakupu laboratoriów mobilnych, systemów identyfikacji tablic rejestracyjnych OCR, oznakowanych samochodów służbowych, itp.

6. W jaki sposób w walkę z mafią paliwową mają zaangażować się koncerny paliwowe?

Celem zawartych w ostatnim czasie porozumień z Polskim Koncernem Naftowym ORLEN S.A. oraz Grupą LOTOS S.A., jest zapewnienie sprawnego i skutecznego wykonywania przez Służbę Celną zadań, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1779, z późn. zm.), a także efektywnego  przeciwdziałania przypadkom naruszeń przepisów prawa związanym z obrotem wyrobami będącymi:

1) paliwami ciekłymi w rozumieniu art. 3 lit. 3b ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r., poz. 1059, z późn. zm.),

2) wyrobami energetycznymi w rozumieniu art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. podatku akcyzowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 43),

3) towarami niebezpiecznymi w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1834, z późn.zm.).

W ramach zadań nałożonych na aparat skarbowy podejmowane są działania, zmierzające do ujawniania i eliminowania z obrotu prawnego negatywnego zjawiska fałszowania lub przerabiania przez inne  podmioty  dokumentów  handlowych,  które  rzekomo  pochodzą  lub  są wystawione przez wskazane powyżej Spółki. Zakresem współdziałania dodatkowo objęte zostało wzajemne przekazywanie informacji dotyczących rynku obrotu paliwami  płynnymi, które mogą być przydatne dla realizacji statutowych zadań, a które potencjalnie przyczynią się  do   ograniczania   szarej   strefy   w   obrocie   paliwami   płynnymi.   Formy   współdziałania   w szczególności polegają na szkoleniach, przygotowaniu specjalistycznych materiałów szkoleniowych lub doposażeniu Służby Celnej w specjalistyczny sprzęt dedykowany do kontroli paliw. Te formy współdziałania (jeżeli będą związane z wydatkowaniem środków publicznych) będą, co oczywiste, realizowane z uwzględnieniem przepisów dotyczących wydatkowania środków publicznych, w szczególności ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 2164, z późn. zm.).

Odpowiadający: Marian Banaś - sekretarz stanu w Ministerstwie Finansów