środa, 10 maj 2017

Interpelacja nr 11852 i odpowiedź w sprawie stanowiska organów podatkowych odnośnie do instytucji przedstawiciela podatkowego

Do ministra finansów.

Zgodnie z uzyskanymi przeze mnie informacjami, podatnicy coraz częściej spotykają się z restrykcyjnym stanowiskiem organów podatkowych odnośnie do uregulowania instytucji przedstawiciela podatkowego, o którym mowa w rozdziale 2 ustawy o podatku od towarów i usług (T.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 710; dalej „ustawa o VAT”).

Stosownie do art. 18c ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, przedstawiciel podatkowy wykonuje w imieniu i na rzecz podatnika, dla którego został ustanowiony obowiązki tego podatnika w zakresie rozliczania podatku VAT, w tym w zakresie sporządzania deklaracji podatkowych a także w zakresie prowadzenia i przechowywania dokumentacji, w tym ewidencji, na potrzeby podatku VAT. Niektóre urzędy skarbowe wywodzą z rzeczonego przepisu obowiązek – a nie prawo – przedstawiciela podatkowego do podpisania i złożenia deklaracji VAT w imieniu podatnika. Oznacza to, że według tego stanowiska, ustanowienie przedstawiciela podatkowego pozbawia podatnika prawa do skutecznego złożenia deklaracji podatkowych dotyczących jego rozliczeń w podatku od towarów i usług, a w konsekwencji – złożone do tej pory deklaracje podatkowe, podpisane przez podatnika, są uznawane za wadliwe a w efekcie - bezskuteczne. Organy podatkowe stwierdzają co więcej, że pełnomocnictwo do podpisania deklaracji powinno być udzielone nie przez mocodawcę (podatnika), a przez przedstawiciela podatkowego.

Należy zaznaczyć, że powyższy pogląd nie wynika ani z treści regulacji ustawowej, ani z wypowiedzi orzecznictwa lub doktryny. Nowa interpretacja przepisów ustawy o VAT ma oparcie jedynie w wewnętrznych ustaleniach urzędów skarbowych. Jednocześnie, mając na względzie skalę zjawiska, zaczyna ona dotykać wielu podatników nieposiadających siedziby działalności gospodarczej lub stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium państwa członkowskiego. Mowa tu, w szczególności, o podmiotach z takich krajów jak: Stany Zjednoczone, Japonia czy Korea Południowa, mających istotną pozycję na rynku światowym.

W mojej ocenie, stanowisko prezentowane przez niektóre organy podatkowe jest nieprawidłowe. Trzeba bowiem zauważyć, że przedstawiciel podatkowy działa jako pełnomocnik podatnika, na co jednoznacznie wskazuje formuła „w imieniu i na rzecz” użyta w przepisie art. 18c ust. 1 ustawy o VAT. Istotą tej instytucji jest wyręczenie podatnika w czynnościach związanych z rozliczaniem podatku od towarów i usług oraz w ewentualnych innych czynnościach określonych w umowie między przedstawicielem a podatnikiem, w tym w podpisywaniu deklaracji podatkowych VAT.

Przedstawiciel podatkowy nabywa zatem uprawnienie do wykonania obowiązków w zakresie rozliczenia podatku od towarów i usług, co jednak nie pozbawia podatnika prawa do samodzielnego działania. Raz jeszcze należy bowiem podkreślić, że przedstawiciel podatkowy działa w imieniu i na rzecz podatnika, a nie zamiast niego. Natomiast treść relacji pełnomocnik-mocodawca (podatnik – przedstawiciel podatkowy) nie została zmodyfikowana w ramach prawa podatkowego, co – przy założeniu racjonalnego ustawodawcy – uprawnia do konkluzji, iż brak jest podstawy do wyłączenia kompetencji podatnika, który ustanowił przedstawiciela podatkowego, do samodzielnego podpisania deklaracji podatkowej.

Do odmiennych wniosków nie prowadzi również analiza regulacji dotyczącej odpowiedzialności przedstawiciela podatkowego (art. 18c ust. 2 ustawy o VAT), który odpowiada solidarnie z podatnikiem za zobowiązanie podatkowe rozliczane w imieniu i na rzecz tego podatnika. Trzeba zauważyć, że wyznaczenie przedstawiciela podatkowego jest dla niektórych podatników obligatoryjne, a więc odpowiedzialność tego podmiotu można wywodzić z samego faktu jego ustanowienia. Stąd też, samodzielne działanie podatnika w zakresie podpisania deklaracji podatkowej nie zwalniałoby przedstawiciela podatkowego z odpowiedzialności wynikającej z art. 18c ust. 2 ustawy o VAT.

Przeciwne stanowisko urzędów skarbowych, zgodnie z którym ustanowienie przedstawiciela podatkowego pozbawia podatnika możliwości skutecznego działania w odniesieniu do jego rozliczeń podatkowych, w szczególności do podpisywania deklaracji podatkowych, niesie za sobą szereg potencjalnych konsekwencji dla podmiotów zainteresowanych. Przede wszystkim, groziłoby to nałożeniem sankcji karno-skarbowych wobec tych podatników, którzy złożyli samodzielnie deklaracje podatkowe za poprzednie okresy rozliczeniowe (deklaracje takie byłyby bowiem uznane za bezskuteczne). Ponadto mogłoby prowadzić to do ustalenia wymiaru podatku w drodze decyzji przez organy podatkowe czy też kwestionowania przez nie podatku naliczonego lub kwoty zwrotu podatku. Z kolei konieczność udzielania pełnomocnictwa do podpisania deklaracji podatkowych bezpośrednio przez przedstawiciela podatkowego, a nie przez mocodawcę, tworzyłaby w rezultacie sztuczną konstrukcję umocowywania reprezentanta spółki (będącej przedstawicielem) przez spółkę, z pominięciem podmiotu, którego rozliczenie dotyczy, czyli podatnika.

Niezależnie od powyższego, tak restrykcyjne, stosowane od niedawna i niezgodne z praktyką rynkową, podejście urzędów skarbowych do kwestii związanych z przedstawicielem podatkowym, w dłuższej perspektywie zniechęciłoby zagranicznych przedsiębiorców do prowadzenia działalności gospodarczej i inwestowania w Polsce. Modyfikacja dotychczasowego stanowiska organów podatkowych może bowiem skutkować wydłużeniem postępowań w przedmiocie uzyskania zwrotu podatku, a w konsekwencji – wpływać na termin faktycznego otrzymania środków przez podatników. Ponadto, zmienność poglądów i brak jednolitego stanowiska organów podatkowych w odniesieniu do uprawnień przedstawiciela podatkowego rodzi ryzyko dla tych podmiotów, które zastosują się do stanowiska danego organu, a następnie prawidłowość ich rozliczeń będzie weryfikowana w ramach postępowania prowadzonego przez inny organ. Odmienne podejście do kwestii uprawnień przedstawiciela podatkowego różnych organów, w praktyce uniemożliwia wyeliminowanie ryzyka podważenia skuteczności składanych przez podatników deklaracji VAT. Prawdopodobna jest bowiem sytuacja, iż różne organy, właściwe do przeprowadzenia kontroli u podatnika, będą prezentowały odmienne stanowisko co do skuteczności deklaracji podpisanych odpowiednio przez podatnika lub przez przedstawiciela podatkowego.

W mojej ocenie, przedstawiony w niniejszej interpelacji problem wymaga podjęcia działań, mających na celu ujednolicenie stanowiska w tej sprawie, na przykład poprzez wydanie stosownej interpretacji ogólnej. Jednocześnie, mając na uwadze nieprecyzyjność przedmiotowych przepisów prawa, zasadne byłoby zastosowanie art. 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (T.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 201) poprzez uznanie prawidłowości złożonych już deklaracji podatkowych, które zostały podpisane samodzielnie przez podatników lub też przez przedstawicieli podatkowych oraz – w przypadku przychylenia się do poglądu urzędów skarbowych – wyznaczenie odpowiedniego czasu na renegocjacje umów zawartych dotychczas z przedstawicielami podatkowymi.

W świetle powyższego, zwracam się do Pana z następującymi pytaniami:

Czy prawidłowa jest interpretacja art. 18c ust. 1 pkt 1) ustawy o VAT, zgodnie z którą do podpisania deklaracji podatkowej jest uprawniony jedynie przedstawiciel podatkowy, tj. czy ustanowienie przedstawiciela podatkowego wyłącza uprawnienie podatnika do samodzielnego podpisania deklaracji podatkowej?
Jakie kroki zostaną podjęte w celu ujednolicenia stanowiska urzędów skarbowych w przedstawionym zakresie, mając jednocześnie na uwadze sytuację podatników, którzy dotychczas samodzielnie składali deklaracje podatkowe za poprzednie okresy rozliczeniowe?

Zgłaszający: Izabela Leszczyna

 

Odpowiedź na interpelację nr 11852 w sprawie stanowiska organów podatkowych odnośnie do instytucji przedstawiciela podatkowego

W związku z przekazaną interpelacją Pani Poseł Izabeli Leszczyny z dnia 19 kwietnia 2017 r. nr 11852 w sprawie stanowiska organów podatkowych odnośnie do instytucji przedstawiciela podatkowego, uprzejmie dziękuję za zasygnalizowane przez Panią Poseł wątpliwości w zakresie osoby uprawnionej do podpisania deklaracji podatkowej w kontekście zakresu działania przedstawiciela podatkowego, o którym jest mowa w art. 18c ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz. U. z 2016 r. poz. 710, z późn. zm., zwanej dalej „ustawą o VAT”).

Ustawodawca wskazuje w art. 18c ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, że przedstawiciel podatkowy wykonuje w imieniu i na rzecz podatnika, dla którego został ustanowiony obowiązki tego podatnika w zakresie rozliczania podatku, w tym w zakresie sporządzania deklaracji podatkowych, informacji podsumowujących, o których mowa w art. 100 ust.1, oraz informacji podsumowujących w obrocie krajowym, o których mowa w art. 101a ust. 1, a także w zakresie prowadzenia i przechowywania dokumentacji, w tym ewidencji, na potrzeby podatku. Zatem przedstawiciel podatkowy obowiązany jest do wykonywania obowiązków podatnika w zakresie wszystkich czynności związane z rozliczeniem podatku. W zakresie tych czynności mieści się nie tylko sporządzanie, ale i podpisanie deklaracji, co zostało potwierdzone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2017 r. sygn. akt: I FSK 1498/15 oraz I FSK 1552/15.

Jednakże ani ww. wyroki ani też przepisy ustawy o VAT nie odnoszą się wprost do kwestii poruszonej przez Panią Poseł, tzn. czy ustanowienie przedstawiciela podatkowego wyłącza uprawnienie podatnika do samodzielnego podpisania deklaracji podatkowej.

Do resortu finansów nie docierały dotychczas sygnały dotyczące wątpliwości interpretacyjnych poruszonych przez Panią Poseł zagadnień, jak również informacje w zakresie różnego podejścia organów podatkowych do kwestii przedstawicielstwa podatkowego.

W kontekście powyższego, a także podniesionych przez Panią Poseł problemów, przedmiotowa kwestia wymaga przeprowadzenia dogłębnej analizy. O wynikach tej analizy poinformuję Panią Poseł odrębnym pismem.

Odpowiadający Paweł Gruza - podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów