czwartek, 01 czerwiec 2017

Zapytanie nr 2565 w sprawie projektu rozporządzenia dotyczącego rezygnacji z nauczania indywidualnego w przedszkolach i szkołach

Do ministra edukacji narodowej. 

Szanowna Pani Minister,

jestem bardzo zaniepokojona obecnym projektem ustawy, zakładającym rezygnację z możliwości organizowania indywidualnego, obowiązkowego, rocznego przygotowania przedszkolnego oraz indywidualnego nauczania na terenie przedszkola lub szkoły.

Sytuacja wielu dzieci chorych i z niepełnosprawnością, które dotychczas mogły być nauczane na terenie szkoły, drastycznie zmieni się. Nowe rozporządzenie ogranicza dzieciom szansę na rozwój. Zostaną pozbawione kontaktów rówieśniczych czy bycia w sytuacji szkolnej, a to dla nich bardzo ważne. Nie będą one miały możliwości uzyskania wsparcia, które miało charakter bardzo zindywidualizowany, a jednocześnie dawało możliwość pobytu na terenie szkoły. 

Czymś naturalnym jest potrzeba bycia w grupie, wspólnej zabawy i aktywności. Wszystkie artykuły, badania naukowe na całym świecie, ostatnie prace związane z rozwojem osób z autyzmem i innymi niepełnosprawnościami doradzają całkowitą integrację. Zamykanie dzieci w domu to bardzo duży błąd. Dla najmłodszych to prawdziwy dramat i odebranie im bardzo wielu szans edukacyjnych.

Szanowna Pani Minister, w związku z powyższym zwracamy się z zapytaniem:

Dlaczego Ministerstwo Edukacji Narodowej wykreśliło z projektu możliwość nauczania indywidualnego w szkole oraz przedszkolu?

Dlaczego zamiast ułatwić naukę w szkole dzieciom niepełnosprawnym zamyka się im drzwi, zabierając tym samym szanse na lepszy rozwój i normalne funkcjonowanie w społeczeństwie?

Z poważaniem

Elżbieta Gapińska 

Urszula Augustyn 

Odpowiedź na zapytanie nr 2565 

Warszawa, 30-05-2017

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na zapytanie Pani Elżbiety Gapińskiej i Pani Urszuli Augustyn, Posłanek na Sejm RP w sprawie projektu rozporządzenia dotyczącego rezygnacji z nauczania indywidualnego w przedszkolach i szkołach.

Szanowne Panie Poseł,

celem projektowanych regulacji jest zapewnienie różnych form wspierania uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oraz organizacji ich kształcenia.

Kwestie te regulowane są nie tylko przepisami w sprawie organizacji indywidualnego nauczania.

Zróżnicowane możliwości dostosowania organizacji kształcenia oraz formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w zależności od potrzeb ucznia, wskazane są w ustawach[1] oraz aktach wykonawczych m.in. w przepisach w sprawie:

  1. warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym,
  2. zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolach, szkołach i placówkach,
  3. indywidualnego rocznego przygotowania przedszkolnego i indywidualnego nauczania.

Obecnie procedowane są projekty wszystkich trzech wyżej wymienionych rozporządzeń[2], w których zostaną doprecyzowane i uzupełnione rozwiązania dostosowane do potrzeb uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym uczniów chorych, którzy nie mogą uczęszczać do szkoły oraz tych, którzy z uwagi na stan zdrowia wymagają indywidualizacji kształcenia na terenie szkoły.

Proces kształcenia uczniów niepełnosprawnych odbywa się na podstawie indywidualnych programów edukacyjno-terapeutycznych[3].
W opracowaniu tych programów mogą brać udział rodzice uczniów oraz pełnoletni uczniowie.

Programy te określą zarówno sposób dostosowania wymagań edukacyjnych do potrzeb i możliwości ucznia, rodzaj i liczbę zajęć o charakterze terapeutycznym wspomagających rozwój ucznia i niwelujących występujące deficyty i zaburzenia rozwojowe, jak również formy współpracy z rodzicami i innymi instytucjami, które mogę wesprzeć ucznia i szkołę w zapewnieniu mu odpowiednich do potrzeb warunków nauki i oddziaływań.

Jeśli z uwagi na poziom funkcjonowania ucznia niepełnosprawnego konieczne jest prowadzenie zajęć w formie indywidualnej lub w grupie o mniejszej liczebności niż oddział klasowy – w indywidualnym programie ucznia może być zawarte takie zalecenie. Pomimo że na podstawie obecnie obowiązujących przepisów była taka możliwość, nie zawsze szkoły z niej korzystały. Dlatego w projektowanych przepisach dotyczących organizacji kształcenia specjalnego zostanie wprost wskazana taka możliwość. Będzie to znacznym ułatwieniem dla rodziców uczniów niepełnosprawnych, którzy dotychczas, chcąc zapewnić możliwość realizacji zajęć edukacyjnych w formie indywidualnej na terenie szkoły, ubiegali się o wydanie - poza orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego - również orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania.

Priorytetem działań szkoły powinno być dążenie do pełnego, rzeczywistego włączenia i integracji z rówieśnikami ucznia niepełnosprawnego, zarówno poprzez wspomaganie rozwoju samego ucznia, indywidualizację i wspieranie go podczas zajęć z klasą, jak i likwidowanie barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia w grupie rówieśniczej i uczestnictwo w życiu szkoły. Zostało to wskazane w projekcie rozporządzenia regulującego kształcenie uczniów niepełnosprawnych[4].

W przypadku uczniów, którzy mogą uczęszczać do szkoły, ale ze względu na stan zdrowia wymagają dostosowania organizacji i procesu nauczania oraz długotrwałej pomocy specjalistycznej, nie są natomiast objęci kształceniem specjalnym, zostaną poszerzone formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej (klasy terapeutyczne, indywidualne ścieżki kształcenia).

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna będzie realizowana w ramach godzin pracy finansowanych ze środków przydzielonych przez organ prowadzący szkole, wskazanych w arkuszu organizacji pracy szkoły[5].

Indywidualne nauczanie jest natomiast formą kształcenia adresowaną do uczniów, którzy w pewnym okresie czasu, z uwagi na stan zdrowia, nie mogą uczęszczać do szkoły, dlatego zapewnia się im możliwość realizacji treści programowych w domu, w indywidualnym i bezpośrednim kontakcie z nauczycielem.

Stan zdrowia ucznia nie powinien stanowić przyczyny pozbawienia go możliwości kontaktu z rówieśnikami i uczestniczenia w życiu społeczności przedszkolnej lub szkolnej. Dlatego w przepisach zostanie doprecyzowana rola nauczycieli i dyrektora szkoły w podejmowaniu działań umożliwiających kontakt z rówieśnikami uczniowi objętemu indywidualnym nauczaniem, co ułatwi mu powrót do grupy rówieśniczej po zakończeniu tego nauczania.

W przypadku uczniów objętych indywidualnym nauczaniem, których stan zdrowia znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły, dyrektor, jeśli stan zdrowia będzie to umożliwiał, tak jak dotychczas będzie organizował różne formy uczestniczenia ucznia w życiu szkoły m.in. poprzez udział w zajęciach rozwijających zainteresowania i uzdolnienia, uroczystościach i imprezach szkolnych oraz – co zostanie wskazane wprost w przepisach – w wybranych zajęciach edukacyjnych. 

Dodana zostanie również możliwość zawieszenia przez dyrektora szkoły na podstawie zaświadczenia lekarskiego zajęć indywidualnego nauczania jeśli stan zdrowia ucznia ulegnie okresowej poprawie.

Ponadto uprzejmie wyjaśniam, że konieczność zmian wynika z nieprawidłowości związanych z organizacją kształcenia m. in. uczniów z niepełnosprawnościami zgłaszanych przez jednostki samorządu terytorialnego, dyrektorów szkół, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, kuratorów oświaty, rodziców, organizacje pozarządowe.

Edukacja włączająca to nie tylko obecność ucznia niepełnosprawnego w szkole ogólnodostępnej, ale jego autentyczne włączenie w życie klasy i szkoły oraz aktywność i zaangażowanie podczas zajęć z klasą, kontakt z rówieśnikami podczas przerw i poza szkołą. Nie można mówić o rzeczywistym włączeniu, kiedy uczeń niepełnosprawny realizuje indywidualne nauczanie w odrębnym pomieszczeniu w szkole.

Jednocześnie uczniowie z niepełnosprawnościami, którzy walczą z chorobą, nadal będą mogli korzystać z indywidualnego nauczania. Będzie ono organizowane w domu ze względu na stan zdrowia ucznia. Jeśli stan zdrowia ucznia poprawi się, będzie uczestniczył w lekcjach razem z klasą na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Jednocześnie, jak wskazano powyżej, dyrektor będzie umożliwiał uczniowi objętemu indywidualnym nauczaniem udział w zajęciach rozwijających zainteresowania oraz uzdolnienia, w tym w szczególności w uroczystościach i imprezach szkolnych.

Dzieci niepełnosprawne, których stan zdrowia umożliwia uczęszczanie do szkoły, powinny uczyć się razem ze swoimi rówieśnikami. Będą mogły także, jeśli zajdzie taka potrzeba uwarunkowana stanem zdrowia, realizować zajęcia w formie indywidualnej lub w małej grupie na podstawie indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego. Szkoła zostanie zobowiązana do likwidacji barier utrudniających uczniowi niepełnosprawnemu funkcjonowanie i uczestnictwo w życiu klasy i szkoły.

W opinii resortu zmiana ta będzie korzystna przede wszystkim dla uczniów z niepełnosprawnościami. Poszerzająca się z roku na rok praktyka obejmowania uczniów indywidualnym nauczaniem na terenie szkoły, zamiast rzeczywistego ich włączania w zajęcia z klasą i życie szkoły z wykorzystaniem dostępnych możliwości indywidualizacji procesu kształcenia oraz zatrudniania dodatkowej kadry, powodowała pogłębiający się proces izolacji społecznej uczniów niepełnosprawnych. W efekcie tracili na tym uczniowie, pomimo że środki przekazywane na organizację ich kształcenia z budżetu państwa rokrocznie rosły, wynosząc w 2016 roku ok. 6,5 mld zł.

Zmiana przepisów, przy jednoczesnym zapewnieniu elastycznych możliwości organizacji kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, będzie sprzyjać uaktywnieniu działań szkół w zakresie doskonalenia i kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i radzenia sobie z problemami dydaktyczno-wychowawczymi uczniów.

Sięganie po formę indywidualnego nauczania przeznaczonego dla uczniów chorych, w sytuacji trudności w funkcjonowaniu ucznia w szkole, wymagało zdefiniowania problemu jako uwarunkowanego stanem zdrowia ucznia, podczas gdy w rzeczywistości przyczyny tych trudności wymagały podjęcia przez szkołę innych działań wspierających dziecko, w tym zmian po stronie samej szkoły (np. likwidacja barier w zakresie dostępu do pomieszczeń klasowych dla ucznia niepełnosprawnego ruchowo, zmiana metod nauczania, zatrudnienie dodatkowego nauczyciela, prowadzenie indywidualnych zajęć, itd.). 

Uprzejmie informuję, że obecnie trwają prace nad projektami rozporządzeń, które zostaną ponownie przekazane do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji społecznych. Przepisy uwzględnią różne możliwości dostosowania organizacji kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi tak, by zapewnić im, w miarę możliwości zdrowotnych, jak najpełniejszy kontakt z rówieśnikami. Nie przewiduje się wycofania z przepisów, które wskazują, że indywidualne nauczanie organizowane jest w domu.

Jednocześnie pragnę zapewnić Panią Poseł, że nie rezygnujemy z indywidualizacji kształcenia. Zgodnie z ustawą Prawo oświatowe system oświaty zapewnia w szczególności dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwość korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej. Przygotowywane rozwiązania umożliwią zapewnienie zróżnicowanych, dostosowanych do różnych potrzeb dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, form organizacji kształcenia i wsparcia. 

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Marzena Machałek

 

[1] Ustaw z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r. poz. 1943, z późn. zm.) oraz ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. poz. 59).

[2] https://bip.men.gov.pl/pl/akty-prawne/projekty-aktow-prawnych

[3] Art. 71b ust. 1b ustawy o systemie oświaty oraz art. 127 ust.3 ustawy Prawo oświatowe.

[4] § 5 pkt 5 oraz § 5 ust. 10 projektu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej warunków organizowania kształcenia wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

 

[5] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 marca 2017 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz. U. poz. 649).