poniedziałek, 15 maj 2017

Interpelacja nr 12528 w sprawie nawoływania do nienawiści rasowej, na przykładzie umorzenia śledztwa wobec Justyny Helcyk, kierującej dolnośląską brygadą ONR

Do ministra sprawiedliwości: 

Szanowny Panie Ministrze,

w lipcu 2016 roku do sądu wpłynął akt oskarżenia przeciwko Justynie Helcyk, kierującej dolnośląską brygadą Obozu Narodowo-Radykalnego.

Akt oskarżenia dotyczył antymuzułmańskiej manifestacji zorganizowanej we Wrocławiu jesienią 2015 roku, podczas której koordynatorka dolnośląskiego oddziału ONR dopuściła się haniebnych i wulgarnych wypowiedzi pod adresem muzułmanów. 

Prowadząca śledztwo prokurator z Prokuratury Rejonowej oskarżyła Helcyk, że w swoim wystąpieniu nawoływała do nienawiści. Nie miała co do tego wątpliwości również rzeczniczka Prokuratury Okręgowej we Wrocławiu.

Argumentowano wówczas, że Helcyk "szerzyła wrogość do muzułmanów z uwagi na przynależność wyznaniową oraz osób czarnoskórych z uwagi na ich przynależność rasową". Podstawą oskarżenia był art. 256 kodeksu karnego, a proces miał zacząć się w październiku 2016 roku.

Niestety proces się nie odbył, bowiem prokuratura wycofała akt oskarżenia, a 28 kwietnia br. śledztwo przeciwko Justynie Helcyk umorzono.

To kolejny przypadek, kiedy nie karze się za mowę nienawiści. Umorzenie śledztwa, to sygnał dla nacjonalistycznych ekstremistów, że pozostają bezkarni za szerzenie nienawiści i akty agresji wobec wszelkich mniejszości i osób o innych poglądach. W konsekwencji liczba incydentów na tle rasowym stale rośnie.

Ponadto brak reakcji w sprawie szerzenia nienawiści, w złym świetle stawia Polskę na arenie międzynarodowej. 

Panie Ministrze,

1. Dlaczego umorzono postępowanie w sprawie, skoro początkowo prokurator prowadząca śledztwo uznała, że oskarżona nawoływała do nienawiści rasowej?

2. Czy Pan Minister zgadza się, że wulgarne wypowiedzi koordynatorki dolnośląskiego oddziału ONR są mową nienawiści?

3. Dlaczego Pan Minister stanowczo nie reaguje na coraz częściej pojawiające się incydenty na tle rasowym?

4. Kiedy Pan Minister podejmie stanowcze działania w sprawie skandalicznych wypowiedzi i wszelkich incydentów na tle rasowym?

5. Jakie działania podejmie resort Pana Ministra w sprawie kar za mowę nienawiści?

Z wyrazami szacunku,

MONIKA WIELICHOWSKA 

Poseł na Sejm RP 

 

Odpowiedź: 

Warszawa, 19-06-2017

Szanowny Panie Marszałku

W odpowiedzi na interpelację z dnia 19 maja 2017 r. nr 12528 Posła na Sejm RP Pani Moniki Wielichowskiej w sprawie nawoływania do nienawiści na tle wyznaniowym, na przykładzie umorzenia śledztwa wobec Justyny H., kierującej dolnośląską brygadą ONR uprzejmie informuję, co następuje.

Ad 1. Postępowanie przygotowawcze Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia - Starego Miasta w tej sprawie zostało umorzone postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2017 roku na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., tj. wobec braku znamion czynu zabronionego. Pełna ocena zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, nie pozwoliła na - nie budzące wątpliwości - ustalenie w działaniu Justyny H. bezpośredniego zamiaru popełnienia przestępstwa w postaci nawoływania do nienawiści. 

W swoim stanowisku prokurator zwrócił uwagę na podstawowy problem jaki pojawia się w praktyce, w związku z doprecyzowaniem określenia „nawołuje do nienawiści", który polega na zasadniczym odróżnieniu intencji zawartej w wypowiedzi, tj. ustaleniu, czy ma ona na celu wyrażenie jedynie własnego poglądu, czy też jej zamierzeniem jest bezpośrednie wywołanie u odbiorców reakcji w postaci pewnych przekonań lub postaw. Na płaszczyźnie analizy zachowań w kontekście znamion z art. 256 § 1 kk często dochodzi do kolizji dóbr prawnie chronionych. Z jednej strony są to dobra osobiste naruszane przez wypowiedź, a z drugiej wolność słowa. Znalezienie linii granicznej pomiędzy zachowaniem prawnie dozwolonym a zachowaniem bezprawnym jest w wielu sytuacjach trudne, w szczególności gdy przedmiotem analizy jest tylko wypowiedź. Wówczas istotnego znaczenia nabiera cały kontekst wypowiedzi i okoliczności jej towarzyszących. W realiach niniejszej sprawy, na podstawie całego materiału dowodowego (przy uwzględnieniu treści art. 5 § 2 k.p.k. ustanawiającego zasadę, iż „nie dające się usunąć wątpliwości, rozstrzyga się na korzyść oskarżonego) ustalono, że w treści przemówienia Justyna H. jedynie „manifestowała swój osobisty pogląd" i swoim zachowaniem nie naruszyła obowiązującego prawa.

Ad 2. Prawnokarna ocena zachowania Justyny H. w tej sprawie przez prokuraturę została zawarta w przywołanym już postanowieniu o umorzeniu śledztwa z dnia 28 kwietnia 2016 roku na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., tj. wobec braku znamion czynu zabronionego. Postanowienie to nie jest prawomocne.

Ad 3 i 4. Sugerowany w interpelacji brak reakcji na przestępstwa z nienawiści jest nieuprawniony. Przestępstwa na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych i wyznaniowych są w szczególnym zainteresowaniu Prokuratury Krajowej. Organy prokuratury bardzo poważnie traktują powyższy problem i od szeregu lat podejmują działania mające na celu zwiększenie efektywności instytucji odpowiedzialnych za zwalczanie tej przestępczości. 

W Prokuraturze Krajowej został wyznaczony prokurator, którego zadaniem jest koordynowanie działań karnoprawnych i pozakarnych prokuratury dotyczących naruszania wolności bądź nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych i wyznaniowych. Prokurator ten gromadzi informacje o postępowaniach z tej kategorii przestępstw prowadzonych w jednostkach organizacyjnych prokuratur, sporządza sprawozdania dotyczące postępowań prowadzonych w tej kategorii. Dane te są następnie analizowane w Departamencie Postępowania Przygotowawczego. Analizy te wraz z uwagami i spostrzeżeniami dotyczącymi sposobu i wyników prowadzonych postępowań są z kolei przekazywane do wiadomości wszystkich jednostek prokuratury w kraju w celu ich wykorzystania w bieżącej pracy i w szkoleniach prokuratorów. Pozwala to na eliminowanie ewentualnych nieprawidłowości w decyzjach podejmowanych przez prokuratorów w tych sprawach. Dzięki tego rodzaju działaniom zdecydowanie zwiększyła się świadomość organów procesowych w zakresie szkodliwości społecznej przestępstw popełnianych z tych powodów, systematycznie zwiększa się ilość postępowań przygotowawczych prowadzonych w tej kategorii spraw oraz ich efektywność. Szczegółowe informacje o wynikach takich badań i wnioskach z nich płynących są publikowane na stronie internetowej Prokuratury Krajowej w zakładce: „działalność/wyciąg ze sprawozdania dot. spraw o przestępstwa popełnione z pobudek rasistowskich, antysemickich lub ksenofobicznych prowadzonych w jednostkach organizacyjnych prokuratury”. 

Ad 5. Z informacji uzyskanej z Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że nie są prowadzone działania legislacyjne w zakresie zmiany sankcji karnych przestępstw motywowanych nienawiścią.

Z poważaniem

Bogdan Święczkowski