poniedziałek, 17 lipiec 2017

Interpelacja nr 14310 w sprawie wykreślenia przez MEN edukacji antydyskryminacyjnej z rozporządzenia o zadaniach szkoły

Do Prezesa Rady Ministrów: 

Szanowny Panie Pełnomocniku,

edukacja antydyskryminacyjna to świadome działanie podnoszące wiedzę, umiejętności i wpływające na postawy, które ma na celu przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy motywowanej uprzedzeniami oraz wspieranie równości i różnorodności. 

Zapis o edukacji antydyskryminacyjnej wprowadzony w 2015 roku przez minister Joannę Kluzik-Rostkowską o walce z uprzedzeniami ze względu na płeć, orientację seksualną, wiek, pochodzenie oraz wyznanie był elementem tzw. wymagań wobec szkół i placówek. 

Usunięcie zapisu o edukacji antydyskryminacyjnej w ogłoszonym przez MEN projekcie nowelizacji rozporządzenia w sprawie wymagań wobec szkół i placówek wzbudza kontrowersje. 

Z fragmentu dotyczącego szkół podstawowych i szkół ponadpodstawowych, zatytułowanego “Kształtowane są postawy i respektowane normy społeczne”, znika m.in. zadanie “w szkole lub placówce są realizowane działania antydyskryminacyjne obejmujące całą społeczność szkoły lub placówki“. Zmiany dotyczyć będą nie tylko szkół podstawowych, również przedszkoli, szkół specjalnych i placówek edukacyjnych w zakładach karnych. 

Obecnie przejawów dyskryminacji jest coraz więcej. Powodem do dyskryminacji staje się bieda, wygląd zewnętrzny, pochodzenie narodowe, kolor skóry, niepełnosprawność, wyznanie. W projekcie nowelizacji rozporządzenia najważniejsze jest kształtowanie postaw obywatelskich, patriotycznych, poczucie tożsamości i świadomości narodowej i kulturowej. 

Celem edukacji równościowej, zwanej także edukacją antydyskryminacyjną, jest przekazanie wiedzy na temat dyskryminacji oraz jej zapobiegania. Dzieci i młodzież, która nie będzie miała wiedzy na temat przejawów dyskryminacji tylko poprawnej postawy obywatelskiej, nie będzie wiedzieć, jak zareagować i przeciwstawić się dyskryminacji i przemocy, zarówno fizycznej, jak i psychicznej, a także przemocy seksualnej i cyberprzemocy.

Panie Pełnomocniku, proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie jest Pana zdanie na temat edukacji antydyskryminacyjnej?
2. Jakie jest Pana stanowisko jako Pełnomocnika Rządu ds. Równego Traktowania w odniesieniu do wykreślenia edukacji antydyskryminacyjnej?
3. Czy uważa Pan, że projekt nowelizacji rozporządzenia w sprawie wymagań wobec szkół i placówek będzie dla uczniów odpowiednim rozwiązaniem?
4. Jaka jest Pana opinia w sprawie wykreślenia edukacji antydyskryminacyjnej przez Ministerstwo Edukacji Narodowej?

Z wyrazami szacunku,  
MONIKA WIELICHOWSKA
Poseł na Sejm RP 

 

Odpowiedź: 

Odpowiadający: sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Adam Lipiński

Warszawa, 04-10-2017

Szanowny Panie Marszałku,

w związku z interpelacją nr 14310 z dnia 12 maja 2017 r. Pani Poseł Moniki Wielichowskiej w sprawie wykreślenia przez MEN edukacji antydyskryminacyjnej z rozporządzenia o zadaniach szkoły uprzejmie informuję, iż stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2016 r. poz. 1219) do zadań Pełnomocnika Rządu do Spraw Równego Traktowania należy realizowanie polityki Rządu w zakresie zasady równego traktowania, w tym przeciwdziałania dyskryminacji, w szczególności ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, wiek, niepełnosprawność oraz orientację seksualną.

Ponadto informuję, iż stanowisko Pełnomocnika Rządu do Spraw Równego Traktowania, przygotowane we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej, w zakresie odpowiedzi na pytania zadane przez Panią Poseł Monikę Wielichowską w interpelacji nr 14310 pokrywa się z informacjami, które zostały już przekazane Pani Poseł w tożsamej sprawie przez Ministra Edukacji Narodowej.

O wymaganiach wobec szkół i placówek stanowią obecnie przepisy art. 21a  ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r. poz. 1943 z późn. zm.), a od dnia 1 września 2017 będą stanowiły przepisy art. 44 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 59 i 949).

Na ich mocy szkoły i placówki są zobowiązane do podejmowania niezbędnych działań w celu tworzenia optymalnych warunków realizacji działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej, zapewnienia każdemu uczniowi warunków niezbędnych do jego rozwoju, podnoszenia jakości pracy szkoły i jej rozwoju organizacyjnego. Ustawa upoważnia ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia w drodze rozporządzenia wymagań wobec szkół i placówek dotyczących:

  1. efektów w zakresie kształcenia, wychowania i opieki oraz realizacji celów i zadań statutowych;
  2. organizacji procesów kształcenia, wychowania i opieki;
  3. tworzenia warunków do rozwoju i aktywności uczniów;
  4. współpracy z rodzicami i środowiskiem lokalnym;
  5. zarządzania szkołą lub placówką.

Podobny jest zakres wymagań określony w art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Wyjaśnić należy, że wymagania zostały wprowadzone do przepisów prawa oświatowego po to, aby określić kluczowe zadania i cele strategiczne szkół i placówek wybrane w taki sposób, aby pomagały planować i organizować pracę szkoły.

Wymagania – aby spełniały swoją rolę – powinny być formułowane w sposób ogólny, pozwalający szkołom i placówkom na wytyczenie kierunków ich działania.

W dniu 11 sierpnia 2017 r. podpisane zostało nowe rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie wymagań wobec szkół i placówek, które wejdzie w życie z dniem 1 września 2017 r. 

Wymaganie stanowiące o obowiązku podejmowania przez szkołę działań, które będą służyły kształtowaniu postaw i respektowaniu norm społecznych, zostało opisane w taki sposób, aby szkoły i placówki mogły je realizować w zakresie rzeczywistych problemów występujących w danej szkole lub placówce, w oparciu o zdiagnozowane problemy uczniów i zagrożenia występujące w ich środowisku.

Jednocześnie uprzejmie informuję, że w preambule do ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, a także ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe wskazano, że: „Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności.” 

Zatem wszystkie działania szkoły powinny być prowadzone w sposób służący osiąganiu tych celów.

Kształtowanie postawy otwartości, w tym przeciwstawiania się zjawiskom braku tolerancji (dyskryminacji), uwzględnione jest również w podstawie programowej kształcenia ogólnego, w tym w szczególności dotyczącej przedmiotu wiedza o społeczeństwie. Sposób realizacji powyższych celów i treści jest autonomiczną decyzją szkoły, której działalność edukacyjna określona jest przez:

1) szkolny zestaw programów nauczania;

2) program wychowawczo-profilaktyczny szkoły.

Szkolny zestaw programów nauczania oraz program wychowawczo-profilaktyczny szkoły tworzą spójną całość i muszą uwzględniać wszystkie wymagania opisane w podstawie programowej. Przygotowanie i realizacja tych dokumentów jest zadaniem zarówno całej szkoły, jak i każdego nauczyciela.

W dniu 1 września 2017 r. wejdzie w życie nowe rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej[1] -  podpisane przez Ministra Edukacji Narodowej 14 lutego 2017 r. Preambuła podstawy programowej dla szkoły podstawowej (załącznik nr 2 do ww. rozporządzenia) stanowi, że: „Kształcenie i wychowanie w szkole podstawowej sprzyja rozwijaniu postaw obywatelskich, patriotycznych i społecznych uczniów. Zadaniem szkoły jest wzmacnianie poczucia tożsamości narodowej, przywiązania do historii i tradycji narodowych, przygotowanie i zachęcanie do podejmowania działań na rzecz środowiska szkolnego i lokalnego, w tym do angażowania się w wolontariat. Szkoła dba o wychowanie dzieci i młodzieży w duchu akceptacji i szacunku dla drugiego człowieka, kształtuje postawę szacunku dla środowiska przyrodniczego, w tym upowszechnia wiedzę o zasadach zrównoważonego rozwoju, motywuje do działań na rzecz ochrony środowiska oraz rozwija zainteresowanie ekologią.

Nowa podstawa programowa stanowi o konieczności kształtowania postaw obywatelskich, w tym postawy tolerancji. W przepisach prawa oświatowego zagwarantowano zatem odpowiednie rozwiązania dotyczące zarówno konieczności kształtowania postawy szacunku i akceptacji dla drugiego człowieka, jak również postawy tolerancji.

Zmiany w systemie oświaty są ukierunkowane m.in. na wzmocnienie wychowawczej funkcji szkoły poprzez szersze ujęcie w podstawie programowej zadań wychowawczo – profilaktycznych. Program wychowawczo-profilaktyczny powinien uwzględniać wnioski z przeprowadzonej diagnozy potrzeb wychowawczych, profilaktycznych i środowiskowych danej społeczności szkolnej. Realizowany w każdej szkole program wychowawczo-profilaktyczny powinien uwzględniać działania skierowane do uczniów, które mają kształtować zasady współżycia społecznego. W programie powinny być ujęte normy: poszanowania godności drugiego człowieka, odpowiedzialności za własne decyzje i wybory, zaufania oraz przestrzegania praw ucznia. Jest w nim także miejsce na informacje o sposobach przeciwstawiania się przejawom nietolerancji.

Mając na uwadze potrzebę stałego doskonalenia kompetencji nauczycieli, Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie realizuje liczne szkolenia, konferencje i seminaria w zakresie działań wychowawczych i profilaktycznych.

Obecnie w ramach doskonalenia nauczycieli w problematyce dotyczącej dyskryminacji i jej przeciwdziałania, prowadzone jest szkolenie pt. „Edukator mediatorów rówieśniczych”. Po ukończeniu szkolenia i uzyskaniu uprawnień edukatorzy mediacji rówieśniczych, od nowego roku szkolnego, rozpoczną działania w szkołach na terenie całej Polski. Odbędą się szkolenia dla rad pedagogicznych, rodziców i uczniów – mediatorów rówieśniczych oraz powołane zostaną szkolne kluby mediatorów. Szkolenia te pozwolą na włączenie poznanych technik, metod mediacyjnych do pracy dydaktyczno-wychowawczej z młodzieżą, co również przyczyni się do przeciwdziałania zjawiskom dyskryminacji.

Z poważaniem,

[1] Prace nad przygotowaniem podstawy programowej dla uczniów szkół ponadpodstawowych zakończą się przed 1 września 2017 r.