piątek, 22 wrzesień 2017

Interpelacja nr 15705 w sprawie braku reakcji na postawy homofobiczne w szkołach

Do minister edukacji narodowej: 

Szanowna Pani Minister, 

trzy dni po rozpoczęciu roku szkolnego, czternastolatek z Gorczyna popełnił samobójstwo. Chłopiec odebrał sobie życie, bo był prześladowany i nękany przez rówieśników. Inni uczniowie nie akceptowali jego ubioru. Przeszkadzała im również jego orientacja seksualna.

Wśród nastolatków istnieje duży problem homofobiczny. Według badań, przemoc z powodu orientacji seksualnej to w szkołach już norma. W raporcie „Społeczna sytuacja osób LGBT” z 2011 roku, jego autorzy alarmowali, że narasta problem przemocy rówieśniczej na tle homofobicznym. Lesbijki, geje i osoby biseksualne na drugim miejscu, zaraz po osobach nieznanych, wymieniali właśnie znajomych ze szkoły, jako sprawców przemocy. 

To kolejny raz, kiedy przemoc w szkole doprowadziła do samobójstwa. W 2015 roku czternastoletni chłopiec z Bieżunia, popełnił samobójstwo, ponieważ w szkole był obiektem prześladowań.

Z badań wynika, że homoseksualni nastolatkowie myślą pięć razy częściej o samobójstwie, niż ich heteroseksualni rówieśnicy. Jak pokazały badania, najczęściej narażonymi na nękanie są chłopcy, którzy nie ubierają się w sposób stereotypowo przypisany młodym mężczyznom.

Podczas gdy w szkołach wzrasta problem przemocy rówieśniczej na tle orientacji seksualnej, Pani Minister usuwa ze szkół edukację antydyskryminacyjną.

Uczniowie nie nauczą się akceptacji dla inności również na zajęciach z wychowania do życia w rodzinie. Treści zawarte w programie nauczania, napędzają bowiem spiralę uprzedzeń. Podręcznik do tego przedmiotu wymienia homoseksualność i biseksualność w jednym zdaniu z pedofilią, kazirodztwem, czy nekrofilią. Homo, i biseksulaność traktuje się jako problem i trudność.

Ponadto rząd, a dokładnie MSWiA nie przyznało dotacji na prowadzenie telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży prowadzonego przez Fundację „Dajemy Dzieciom Siłę”. Bez instytucjonalnego finansowania, jego działalność jest zagrożona.

W takiej sytuacji, homoseksualni nastolatkowie pozostają najczęściej sami z prześladowaniami.

Pani Minister, mając na względzie dramatyczne skutki rówieśniczej przemocy z powodu orientacji seksualnej, jakie działania zamierza podjąć resort, aby zagwarantować pomoc i wsparcie prześladowanym nastolatkom?

Dlaczego MEN usuwa ze szkół edukację antydyskryminacyjną?

MONIKA WIELICHOWSKA

Poseł na Sejm RP 

 

Odpowiedź: 

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Maciej Kopeć

Warszawa, 26-10-2017

Szanowna Pani Poseł,

zgodnie z preambułą ustawy Prawo oświatowe[1], oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa, kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami wynikającymi z zapisów w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Szkoła jest zobowiązana zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności.

Zgodnie z przepisami Prawa oświatowego[2], nadzorowi pedagogicznemu kuratora oświaty podlega przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach.

Należy podkreślić, że treści, metody i organizacja nauczania w szkołach dostosowane są do możliwości psychofizycznych uczniów. Szkoły zapewniają także możliwość korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej uczniom, którzy takiej pomocy potrzebują.

Po raz pierwszy w nowej ustawie Prawo oświatowe została wprowadzona definicja wychowania, rozumianego jako wspieranie wychowanków we wszechstronnym rozwoju, ukierunkowanym na osiągnięcie pełni dojrzałości fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i społecznej.[3]

Wprowadzone zmiany w Prawie oświatowym są ukierunkowane m.in. na wzmocnienie wychowawczej funkcji szkoły poprzez szersze ujęcie w podstawie programowej zadań wychowawczo-profilaktycznych.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego[4] określa obowiązkowe wymagania dotyczące wiedzy, umiejętności i postaw, w jakie powinien zostać wyposażony każdy uczeń kończący dany etap edukacyjny. Proces kształcenia i wychowania w szkołach prowadzony jest zgodnie z celami i treściami określonymi w podstawie programowej dla poszczególnych typów szkół.

Począwszy od wychowania przedszkolnego, celem kształcenia jest rozwijanie u uczniów świadomości i postaw społecznych oraz obywatelskich. Obowiązkiem szkoły jest respektowanie podmiotowości i wzmacnianie godności ucznia, dbanie o jego wszechstronny rozwój. Kształtowanie postawy otwartości wobec świata i innych ludzi, wspomaganie rozwoju dziecka poprzez wychowanie w zgodzie z samym sobą i ludźmi.

Uczniowie uczą się, że wszyscy ludzie mają równe prawa, niezależnie od tego, gdzie się urodzili, jak wyglądają, jaką religię wyznają, jaki mają status materialny. Poznają metody i sposoby postępowania w sytuacji zagrożenia zdrowia i życia.

Na kolejnych etapach edukacyjnych treści nauczania dotyczące zagadnień społeczno-kulturowych ujęte są w podstawie programowej: języka polskiego, języka obcego nowożytnego, historii i społeczeństwa, historii, etyki, wiedzy o społeczeństwie, geografii, wychowania do życia w rodzinie oraz przedmiotu uzupełniającego - historia i społeczeństwo.

Treści nauczania przedmiotu wiedza o społeczeństwie zawierają m.in. normy współżycia między ludźmi, przyczyny podziałów w grupie i w społeczeństwie przeciwstawienie się łamaniu praw człowieka.

W gimnazjum treści nauczania wychowania do życia w rodzinie dotyczą m.in. różnic w rozwoju psychoseksualnym dziewcząt i chłopców, postaw i wzajemnych oczekiwań, problemów i trudności okresu dojrzewania. Treści nauczania odnoszą się także do zagrożeń okresu dojrzewania, takich jak: presja seksualna, uzależnienia, pornografia, czy prostytucja nieletnich, w tym kształtowanie i akceptacja tożsamości płciowej, a także możliwości pomocy w pokonywaniu trudności związanych z tożsamością płciową oraz wartości związane z seksualnością człowieka: męskość, kobiecość, miłość, małżeństwo, rodzicielstwo i wpływ sposobu spędzania wolnego czasu (w tym korzystania za środków masowego przekazu) na człowieka.

Sposób realizacji powyższych celów i treści nauczania jest autonomiczną decyzją szkoły, której działalność edukacyjna określona jest przez:

1) szkolny zestaw programów nauczania;

2) program wychowawczo-profilaktyczny szkoły.

Szkolny zestaw programów nauczania oraz program wychowawczo-profilaktyczny szkoły tworzą spójną całość i muszą uwzględniać wszystkie wymagania opisane w podstawie programowej.

Od nowego roku szkolnego 2017/2018 nastąpiło połączenie szkolnego programu wychowawczego i programu profilaktyki w jeden – program wychowawczo-profilaktyczny szkoły, uchwalany przez radę rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną.

Program wychowawczo-profilaktyczny powinien uwzględniać wnioski z przeprowadzonej diagnozy potrzeb wychowawczych, profilaktycznych i środowiskowych danej społeczności szkolnej. W programie powinny być ujęte normy: poszanowania godności drugiego człowieka, szacunek, życzliwość, przyjaźń, koleżeństwo, empatia, zaufanie oraz odpowiedzialność za własne decyzje i wybory, przestrzeganie praw człowieka, w tym praw dziecka. Szczególnie ważna w kształtowaniu postawy szacunku i akceptacji dla drugiego człowieka jest przyjazna atmosfera szkolna i współpraca z rodzicami, a także wprowadzanie uczniów w świat wartości, w tym współpracy, solidarności, altruizmu oraz wskazywanie wzorców postępowania i budowanie relacji sprzyjających bezpiecznemu rozwojowi ucznia (rodzina, przyjaciele).

W ramach programu wychowawczo-profilaktycznego szkoła ma obowiązek prowadzenia oddziaływań profilaktycznych wśród uczniów, dostosowanych do ich wieku rozwojowego i zdiagnozowanych potrzeb środowiska szkolnego oraz lokalnej społeczności. Jeżeli w szkole występuje problem agresji, wówczas jej obowiązkiem jest natychmiastowe podjęcie działań profilaktycznych w stosunku do uczniów, którzy nie respektują norm współżycia społecznego i wskazanie sposobów przeciwstawiania się przejawom nietolerancji i dyskryminacji, aby chronić uczniów. Niezbędne jest budowanie partnerstwa i dobrych relacji między rodzicami, nauczycielami i uczniami. Jednolite podejście w procesie wychowania do właściwych wartości jest należytym kierunkiem eliminowania lub minimalizowania trudnych wychowawczo sytuacji i niewłaściwych zachowań dzieci i młodzieży.

Działania pomocowe i profilaktyczne mają na celu uświadomienie pracownikom szkół oraz placówek konieczności wypracowania efektywniejszych działań prewencyjnych i zaradczych. W przypadku zaistnienia potrzeby udzielenia pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniom, szkoła ma obowiązek zorganizować taką pomoc.

Obowiązujący do 1 września 2017 r. zakres wymagań dla szkół i placówek - określony w art. 21a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty – był podobny. W charakterystyce wymagania: kształtowane są postawy i respektowane normy społeczne w zapisie: szkoła lub placówka realizuje działania wychowawcze i profilaktyczne zawarty jest obowiązek podejmowania przez szkołę działań, które będą służyły kształtowaniu postaw i respektowaniu norm społecznych. Wymagania zostały wprowadzone do przepisów prawa oświatowego po to, aby określić kluczowe zadania i cele strategiczne szkół i placówek, wybrane w taki sposób, aby pomagały planować i organizować pracę szkoły.

Uprzejmie informuję, że telefoniczna, bezpłatna linia interwencyjna dla dzieci i młodzieży jest udostępniona przez Rzecznika Praw Dziecka jako Dziecięcy Telefon Zaufania nr 800 12 12 12. Pełni on rolę telefonu zaufania i telefonu interwencyjnego. Do dziecięcego telefonu zaufania najczęściej zgłaszane są sprawy dotyczące przemocy, problemów emocjonalnych w relacjach rówieśniczych, szkolnych i rodzinnych oraz wynikających z okresu dorastania.

W sprawie tragicznego wypadku ucznia Gimnazjum ze Zduńskiej Woli, uprzejmie wyjaśniam, że Łódzki Kurator Oświaty, w piśmie z 25 września 2017 r. znak ŁKO.0139.46.2017.RL poinformował Ministerstwo Edukacji Narodowej, że po tym tragicznym wydarzeniu podjął decyzję o wszczęciu kontroli zarówno w szkołach, do których uczęszczał chłopiec, jak i w poradni psychologiczno-pedagogicznej, pod opieką której uczeń się znajdował.

Na obecnym etapie sprawa prowadzona jest przez Prokuraturę Rejonową w Łasku, która jest w posiadaniu dokumentacji z kontroli Kuratorium Oświaty w Łodzi i w związku z trwającym postępowaniem została objęta tajemnicą związaną z dobrem śledztwa.

Uprzejmie informuję, że Ośrodek Rozwoju Edukacji i placówki doskonalenia nauczycieli na terenie całej Polski doskonalą kompetencje dyrektorów szkół i nauczycieli poprzez prowadzenie licznych szkoleń, konferencji i seminariów dotyczących działań wychowawczych i profilaktycznych.

Z wyrazami szacunku,

Z upoważnienia
MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ

Maciej Kopeć

Podsekretarz Stanu

[1] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 59, z późn. zm.)

[2] Art. 55 ust.2 pkt 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 59, z późn. zm.).

[3] Art. 1 pkt. 3 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 59, z późn. zm.).

[4] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. poz. 977, z 2014 r. poz. 803 oraz z 2016 r. poz. 895) oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356).